Đạo đức là nền tảng của người cách mạng

Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ viết và bàn nhiều về đạo đức cách mạng, và chính Người là tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng. Theo Bác, đạo đức như gốc của cây, nguồn của sông, người cách mạng phải có đạo đức làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng, mới lãnh đạo được nhân dân, cũng như sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa. 
Đầu năm 1969, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang gần đến ngày toàn thắng, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc đang trên đà phát triển, xuất hiện một số ít cán bộ, đảng viên chủ quan, ngại khó, ngại hy sinh gian khổ, muốn xả hơi… và nguy hiểm nhất là khuynh hướng lợi dụng tình hình thuận lợi và cả khó khăn của cách mạng để mưu cầu danh, lợi cho cá nhân, gia đình, ê kíp… Những diễn biến tiêu cực này ảnh hưởng không nhỏ tới tinh thần quyết tâm “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào” của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta. Để khắc phục những hiện tượng xuống cấp về mặt đạo đức và thiết thực kỷ niệm 39 năm ngày thành lập Đảng (3/2/1930 - 3/2/1969), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài báo: Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, đăng trên Báo Nhân dân số 5409. Tác phẩm đánh dấu một mốc quan trọng trong sự hoàn chỉnh tư tưởng đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chủ yếu hướng vào cán bộ, đảng viên - đối tượng mà Bác rất quan tâm và lo lắng. Đây là lời di huấn của một chiến sĩ cộng sản, một lãnh tụ kính yêu của Đảng đến những đồng chí thuộc các thế hệ kế tiếp nhau, vào dịp kỷ niệm thành lập Đảng. Lúc dự thảo bài báo, Bác cẩn thận cân nhắc nên dùng đầu đề nào “Đập nát”, hay “chống”, hay “rửa sạch”, hay “quét sạch” chủ nghĩa cá nhân. Cuối cùng Bác chọn đầu đề cho bài báo là “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”. Ngày 28/1/1969, Bác sửa lại bài viết rồi cho đánh máy thành nhiều bản gửi đến từng đồng chí ủy viên Bộ Chính trị đề nghị tham gia ý kiến. Các đồng chí Ủy viên Bộ chính trị đã đọc, nghiên cứu và góp ý cho bài viết ở đầu đề có dấu sửa bằng cách ngoặc mệnh đề “Nâng cao đạo đức cách mạng” lên trước, “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân” ra sau và đầu đề của bài viết là: Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Nhưng Bác vẫn giữ nguyên là “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”. Đồng chí Tố Hữu và đồng chí Vũ Kỳ đề nghị với Bác chuyển vế sau thành vế trước, vì nói chung cán bộ, đảng viên ta là tốt, ưu điểm là cơ bản, chỉ có một số ít thoái hoá biến chất, nên đặt đầu đề như Bác có vẻ mạnh quá. Bác nói: “ Ý kiến của các chú Bác thấy cũng có lý. Nhưng Bác còn phân vân điều này. Gia đình các chú tiết kiệm mua sắm được bộ bàn ghế, gường tủ mới. Vậy trước khi kê vào phòng, các chú có quét dọn nhà cửa sạch sẽ hay cứ để rác rưởi bẩn thỉu mà khiêng bàn ghế, giường tủ vào”(2). Và tôn trọng ý kiến hai đồng chí là “đa số” Bác đồng ý đổi tên đầu đề bài báo thành “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, nhưng ở trong bài thì dứt khoát phải để nguyên ý Bác là “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”. 
Việc Bác yêu cầu các đồng chí Uỷ viên Bộ chính trị đọc, nghiên cứu, góp ý cho bài viết của Bác, một mặt thể hiện tính dân chủ, tranh thủ được trí tuệ của tập thể, mặt khác có thể coi đây là hình thức sinh hoạt chính trị đặc biệt: Dưới hình thức tham gia một bài viết trong dịp kỷ niệm ngày thành lập Đảng, mỗi đồng chí ủy viên Bộ Chính trị sẽ có trong tay một tài liệu mà ngay câu đầu tiên là: “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”. Để đưa ra ý kiến của mình, mỗi đồng chí Uỷ viên Bộ chính trị phải đọc kỹ bài viết của Bác, có dịp ôn lại đạo đức cách mạng, những thành tích vẻ vang trong 39 năm tranh đấu của Đảng, được cảnh báo và thấy rõ tác hại, nguy cơ tiềm ẩn của chủ nghĩa cá nhân, những căn bệnh vô cùng nguy hiểm mà nó gây ra. Từ đó, rút ra được phương pháp phòng chống, để tiến tới quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng.
“Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân’’ là tác phẩm chuyên luận cuối cùng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng. Trên cơ sở tổng kết lý luận đạo đức cách mạng và mặt đối lập của nó là chủ nghĩa cá nhân, Bác đã tập trung phân tích sâu về giá trị thực tiễn của đạo đức cách mạng. Đó là thực hiện nguyên tắc nói đi đôi với làm, nêu cao tấm gương thực hành đạo đức trong cuộc sống hàng ngày. Đây cũng là mục đích chủ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi viết tác phẩm: Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Trong tác phẩm, Người đã tổng kết: “Trong lịch sử đấu tranh của Đảng và trong mọi hoạt động hàng ngày, nhất là trên mặt trận chiến đấu và sản xuất, rất nhiều cán bộ, đảng viên ta tỏ ra anh dũng, gương mẫu, gian khổ đi trước, hưởng thụ đi sau và đã làm nên những thành tích vẻ vang”(2). Năm 1960, nhân kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu dẫn chứng điển hình về tấm gương đạo đức sáng ngời của 31 đồng chí Uỷ viên ban chấp hành Trung ương khoá III. Trong hai cuộc kháng chiến chống bọn thực dân đế quốc xâm lược Pháp, Mỹ, Bác cũng nêu gương điển hình về thực hành đạo đức cách mạng của hàng chục nghìn cán bộ, đảng viên, chiến sĩ trên cả nước. Bác tôn vinh họ “là những bông hoa tươi thắm của chủ nghĩa anh hùng cách mạng” Việt Nam… Tất cả những tấm gương thực hành đạo đức cách mạng mẫu mực ấy, trong lịch sử cách mạng nước ta, ở mỗi thời kỳ, đều được toàn dân và toàn quân ta tuyệt đối tin tưởng, quyết tâm phấn đấu noi theo. 
Mặt đối lập của đạo đức cách mạng là chủ nghĩa cá nhân. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, chủ nghĩa cá nhân là trái với đạo đức cách mạng, tất cả những gì trái với đạo đức cách mạng đều là chủ nghĩa cá nhân. Người khẳng định, chủ nghĩa cá nhân là kẻ địch ở trong lòng, là một thứ vi trùng độc hại, là bệnh đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm khác. Vì vậy, rèn luyện đạo đức cách mạng phải gắn liền với quét sạch chủ nghĩa cá nhân và phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân mới nâng cao được đạo đức cách mạng. Để giáo dục, hướng dẫn cán bộ, đảng viên, mà trước hết là những cán bộ lãnh đạo cao cấp của Đảng, quét sạch được chủ nghĩa cá nhân, nâng cao được đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khái quát bản chất của chủ nghĩa cá nhân: “Việc gì cũng nghĩ đến lợi ích riêng của mình trước hết. Họ không lo “mình vì mọi người”, mà chỉ muốn “mọi người vì mình”(3); những biểu hiện của nó là: Ngại gian khổ, khó khăn; Sa vào tham ô, hủ hoá, lãng phí, xa hoa; Tham danh, trục lợi, thích địa vị quyền hành; Tự cao, tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng; Độc đoán, chuyên quyền, xa rời quần chúng, xa rời thực tế; Mắc bệnh quan liêu mệnh lệnh; Không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập; Mất đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật; Kém tinh thần trách nhiệm; Không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước(4).
 “Để làm cho tất cả cán bộ, đảng viên xứng đáng là những chiến sĩ cách mạng”, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ những biện pháp đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, gồm hai mặt: Nhiệm vụ của Đảng về giáo dục đường lối và nhiệm vụ tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của người đảng viên. Để làm tốt công việc này, Người nhấn mạnh: “Chế độ sinh hoạt của chi bộ phải nghiêm túc, kỷ luật của Đảng phải nghiêm minh. Công tác kiểm tra của Đảng phải chặt chẽ”(5). Như vậy, việc nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân vừa là công tác giáo dục và tự giáo dục, vừa đấu tranh và tự đấu tranh; đó là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và mỗi cá nhân. 
Tác phẩm “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, trên cơ sở những luận điểm lí luận về đạo đức cách mạng nói chung, tập trung vào một chủ điểm quan trọng nhất mà người cán bộ, đảng viên phải rèn luyện gian khổ và quyết tâm thực hiện. Đó là việc nâng cao đạo đức cách mạng với đấu tranh triệt để xóa bỏ chủ nghĩa cá nhân. Vì sao Chủ tịch Hồ Chí Minh lại đặt mối quan hệ giữa nâng cao đạo đức cách mạng với đấu tranh triệt để xóa bỏ chủ nghĩa cá nhân. Ở đây, Người đặt vấn đề nâng cao đạo đức cách mạng tức là xem những người cán bộ, đảng viên đó đã được giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng, song không vì thế mà chủ quan, lơ là, mất cảnh giác, phải luôn luôn tu dưỡng để nâng cao đạo đức cách mạng. Bởi vì, trong cuộc sống, trong điều kiện Đảng cầm quyền, có không ít những con người, tổ chức ngày hôm trước là cách mạng, là anh hùng, song không biết giữ mình, bị những tác động, ảnh hưởng  xấu  có  thể trở nên thoái hóa, biến chất. Trong những nguyên nhân quan trọng ấy, có một nguyên nhân chủ yếu là “mang nặng chủ nghĩa cá nhân, việc gì cũng nghĩ đến lợi ích riêng của mình trước hết. Họ không lo “mình vì mọi người”, mà chỉ muốn “mọi người vì mình”(6). Chỉ rõ một nguyên nhân chủ yếu nhất làm suy giảm đạo đức cách mạng, trong tác phẩm này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phân tích những hậu quả của chủ nghĩa cá nhân dẫn tới việc “phạm nhiều sai lầm”. Chính vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm lo lắng đến đội ngũ cán bộ, đảng viên, những cán bộ, đảng viên nào đó sa vào chủ nghĩa cá nhân thì đánh mất đạo đức cách mạng, “Làm hại đến lợi ích của cách mạng, của nhân dân”(7), nguy hiểm nhất là làm xói mòn niềm tin của nhân dân đối với Đảng, với cách mạng. Khi đã sa vào chủ nghĩa cá nhân thì cán bộ, đảng viên càng có chức vụ càng cao, tác hại càng lớn. Vì chủ nghĩa cá nhân “là một kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội”. Cuối cùng, Bác kết luận: “mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết. Phải kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”(8). Người khẳng định: “Đó là một cách thiết thực để kỷ niệm ngày thành lập Đảng ta”(9). 
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi xa gần 50 năm, tác phẩm: Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sách chủ nghĩa cá nhân của Người cũng đã từng ấy năm sống trong đường hướng tư tưởng của mỗi cán bộ, đảng viên chúng ta, những lời dạy của Bác, tấm gương đạo đức của Bác vẫn tiếp tục toả sáng, soi đường cho cách mạng Việt Nam vững bước trên con đường đổi mới. Trong bối cảnh hiện nay, khi tham nhũng trở thành “quốc nạn” thì việc ôn lại những lời dạy và bài học của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân để nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân càng trở nên có ý nghĩa và vẫn còn nguyên giá trị như Bác vừa mới viết ra. Đó cũng chính là một nội dung quan trọng của cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” mà toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta đang ra sức thực hiện. Trong học tập tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nói chung, việc “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng, thiết thực. Song việc học tập tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh sẽ khó nếu chúng ta không quyết tâm, không loại bỏ những biểu hiện cá nhân chủ nghĩa, không nói đi đôi với làm... Điều quan trọng là quyết tâm thực hiện, thông qua sự giáo dục, giám sát, kiểm tra của Đảng và nhân dân một cách công minh, nghiêm khắc, thật sự dân chủ. Nếu không làm điều này, nhất là đối với cán bộ, đảng viên ở cấp cao, đảm nhận những chức trách quan trọng thì kết quả học tập sẽ còn hạn chế.
 
Chú thích:
(1)Học tập tấm gương đạo đức Bác Hồ,Nxb CTQG, H, 2006, tr.451
(2), (3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2.000, tập 12, tr 438.
(4) Sđd, t. 12, tr. 438, 439.
(5) Sđd, t.12, tr. 439.
(6), Sđd, t.12, tr. 438.
(7), (8), (9) Sđd, t.12, tr. 439.