"Bây giờ tiếng Việt Nam đến đâu, tiếng Điện Biên Phủ đến đó"

Kỷ niệm 65 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (07/5/1954 - 07/5/2019):
 
ThS. Vũ Kim Yến
Phòng Sưu tầm, Kiểm kê, Tư liệu
 
BBT: Chiến thắng Điện Biên Phủ đã đi vào lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta như một Bạch Đằng, một Chi Lăng, một Đống Đa của thế kỷ XX. Chiến thắng to lớn ấy là sự kết tinh của nhiều nhân tố, trong đó quan trọng nhất là sự chỉ đạo chiến lược cách mạng tài tình, xây dựng lực lượng hùng hậu của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Từ khóa: Điện Biên Phủ, Hồ Chí Minh, lịch sử, quân sự
 
Ngày 06/12/1953, tại Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ Chính trị đã quyết định chọn Điện Biên Phủ làm trận quyết chiến chiến lược trong Đông Xuân 1953-1954. Sau 56 ngày đêm “Khoét núi, ngủ hầm/ Mưa dầm, cơm vắt/ Máu trộn bùn non/ Gan không núng, chí không mòn”(1) của quân đội ta, nhân dân ta, tháng 5/1954 Điện Biên Phủ vốn là một bản quê hẻo lánh ở vùng núi rừng Tây Bắc Việt Nam bỗng trở thành một địa danh sáng chói trên bản đồ quân sự thế giới. Ngày 07/5/1964, kỷ niệm 10 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, ghi vào sổ lưu niệm Bảo tàng Điện Biên Phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng: “Chiến thắng Điện Biên Phủ càng làm sáng ngời chân lý của chủ nghĩa Mác Lênin trong thời đại ngày nay: chiến tranh xâm lược của bọn đế quốc nhất định thất bại; cách mạng giải phóng của các dân tộc nhất định thành công”. 65 năm đã trôi qua kể từ ngày quân và dân ta làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” nhưng ý nghĩa và tầm vóc của sự kiện trọng đại này không hề phai mờ, những bài học lịch sử vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
 
Chiến thắng Điện Biên Phủ đã đi vào lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta như một Bạch Đằng, một Chi Lăng, một Đống Đa của thế kỷ XX. “Chiến thắng Điện Biên Phủ đã làm cho các dân tộc thuộc địa ngửng cao đầu”(2) và như một đòn chí mạng giáng vào chủ nghĩa thực dân cũ, dẫn đến sự sụp đổ của nó trên phạm vi nhiều châu lục. Chiến thắng to lớn ấy là sự kết tinh của nhiều nhân tố, trong đó quan trọng nhất là sự chỉ đạo chiến lược cách mạng tài tình, xây dựng lực lượng hùng hậu của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; của chủ nghĩa yêu nước, tinh thần cách mạng, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam, của ý chí quyết chiến, quyết thắng và sức mạnh của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam. Chiến thắng Điện Biên Phủ đồng thời là chiến thắng của tình đoàn kết chiến đấu bền chặt, thủy chung, son sắt giữa quân đội, nhân dân 3 nước Đông Dương và sự đoàn kết, giúp đỡ, ủng hộ của các nước anh em và bạn bè quốc tế. Chiến thắng ấy mãi làm vẻ vang dân tộc Việt Nam, gắn liền với tên tuổi những người con đất Việt hữu danh và khuyết danh, gắn với tên tuổi Chủ tịch Hồ Chí Minh và đặc biệt gắn với tên tuổi của vị tướng huyền thoại - Đại tướng Võ Nguyên Giáp: “Người Việt Nam, bất kể là ai, đều là những nhân tố thật sự kiến tạo nên thắng lợi: Họ đã tỏ ra cương quyết, hết lòng, kỷ luật, dũng cảm và nhiệt tình. Họ đã có một vị Tổng tư lệnh phi thường, đó là Hồ Chí Minh, người cầm lái; Võ Nguyên Giáp, người chỉ huy các lực lượng vũ trang”(3). Kể từ lần gặp gỡ đầu tiên vào tháng 6-1940 tại Thúy Hồ, Côn Minh, Trung Quốc, lịch sử đã đưa hai con người xuất chúng ấy đến gần với nhau, trở thành hai thầy trò, hai người đồng chí, hai người tri kỷ để làm nên hai cái tên mà chắc là nhiều năm sau nữa, lịch sử còn phải trân trọng nhắc tới. Để đảm bảo nguyên tắc cao nhất là “đánh chắc thắng” như quyết định của Bộ Chính trị và lời dặn của Bác Hồ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã có một quyết định táo bạo và khó khăn khi quyết định chuyển phương án tác chiến từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang “đánh chắc tiến chắc”. Ông quyết định “kéo pháo ra” khi mọi lực lượng đã sẵn sàng chỉ còn chờ hiệu lệnh tiến công. Đấy là “một quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy” của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và chính thách thức này càng chứng tỏ tài năng quân sự kiệt xuất của vị Tổng Tư lệnh nói riêng, về tư tưởng, nghệ̣ thuật quân sự cũng như năng lực tổ chức, chuyển đổi nhận thức, chủ trương của cả Đảng ủy, Bộ Chỉ huy chiến dịch, các cố vấn quân sự Trung Quốc nói chung, tạo nên sự nhất trí trên một phương châm tác chiến mới, bảo đảm thắng lợi của trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ lịch sử.
 
Những thành công trong cuộc đời cầm binh đưa Võ Nguyên Giáp đến vị thế của một tướng lĩnh huyền thoại có dấu ấn sâu đậm của người Thầy vĩ đại Hồ Chí Minh. Là lãnh tụ chính trị của cuộc kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn bám sát, theo dõi chặt chẽ diễn biến, kịp thời chỉ đạo chiến dịch, gửi thư động viên quyết tâm tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Bác đã trực tiếp tham dự chiến dịch Biên Giới, trận đánh vận động lớn để khơi luông đi tới trận đánh quyết định sau này tại Điện Biên Phủ. Bác cùng đi vơi dân công, thanh niên xung phong. Bác tìm hiểu tâm tư cán bộ, chiến sĩ trước trận đánh. Ngươi ở sở chỉ huy chiến dịch, lên đài quan sát, theo dõi từng giờ những diễn biến của mặt trận và có những quyết định, chỉ thị kịp thời. Trong suốt chiến dịch, với những lời hiệu triệu, nhưng bức thư ngăn gửi bộ đội, đồng bào, mọi người lúc nào cũng như thấy Bác ở bên. Hôm lên đài quan sát theo dõi trận Đông Khê, Bác đã làm một bài thơ chữ Hán có nhan đề là Đăng Sơn, nhà thơ Xuân Diệu dịch như sau:
“Chống gậy lên non xem trận địa
Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây
Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu
Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy”
Bài thơ toát lên hình ảnh quen thuộc của Người, phong thái ung dung, tự tại giữa chiến trường, hào khí chiến đấu của các chiến sĩ hòa quyện với khí thiêng sông núi. Được làm ra giữa lúc trận đánh mở màn chiến dịch đang gặp khó khăn, nó là sự tiên đoán chiến thắng to lớn của chiến dịch. Tại Hội nghị tổng kết chiến dịch Biên giới được tổ chức ở Chợ Đồn, Thái Nguyên ngày 27/11/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có bài phát biểu rất quan trọng, nhấn mạnh chiến dịch này có nhiều kinh nghiệm, tốt xấu đều có, cần phải tổng kết, phổ biến và học tập. Người đặc biệt nhấn mạnh điểm chính, cốt lõi làm nên thắng lợi của chiến dịch là do Trung ương lãnh đạo sáng suốt, các cấp địa phương chỉ đạo đúng đắn, các cơ quan quân, dân, chính đoàn kết, phối hợp chặt chẽ, hành động nhất trí. Người cũng lưu ý trận thắng này mới chỉ là thắng lợi bước đầu, chúng ta chớ khinh địch, không phải địch co lại để nằm yên, mà chúng đang cố tranh thủ thời gian chuẩn bị để trả thù. Do đó ta phải tranh thủ thời gian chuẩn bị, đó là điều kiện để thắng đối phương.
 
Ngày 06/12/1953, trong khi Nava đang ra sức xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ thì Bác lại chủ trì Hội nghị của Đảng, quyết định mở chiến dịch này làm trận quyết định kết thúc kháng chiến chống Pháp. Người chỉ thị cho Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp: “Chiến dịch này là một chiến dịch rất quan trọng không những về quân sự mà cả về chính trị, không những đối với trong nước mà đối với quốc tế. Vì vậy, toàn quân, toàn dân, toàn Đảng phải tập trung hoàn thành cho kỳ được...”. Đồng thời, Người cũng gửi thư cho cán bộ, chiến sĩ mặt trận Điện Biên Phủ, bức thư có đoạn: “Năm ngoái, các chú đã anh dũng chiến đấu, tiêu diệt nhiều địch, đã thắng lợi to. Bác rất vui lòng. Năm nay, sau những cuộc chỉnh huấn chính trị và quân sự, các chú đã tiến bộ hơn. Các chú phải chiến đấu anh dũng hơn, chịu đựng gian khổ hơn, phải giữ vững quyết tâm trong mọi hoàn cảnh:
Quyết tâm tiêu diệt địch,
Quyết tâm giữ vững chính sách,
Quyết tâm tranh nhiều thắng lợi”(4).
 
Từ đó cho đến suốt quá trình diễn ra chiến dịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt tới tình hình chiến trường này. Để khắc phục những khó khăn, trở ngại, bảo đảm cung cấp cho tiền tuyến, Bộ Chính trị và Bác đã kịp thời ra Nghị quyết, chỉ rõ “Toàn dân, toàn Đảng và Chính phủ nhất định đem toàn lực chi viện cho Điện Biên Phủ và nhất định làm mọi việc cần thiết để giành toàn thắng cho chiến dịch này”. Theo nhiều câu chuyện kể lại, chuyện thuốc lào ở Điện Biên Phủ, tuy không phải là vấn đề cơ bản của chiến đấu, nhưng lại là một nhu cầu thực tế không thể thiếu. Bộ đội ta lúc ấy, nhiều người nghiện thuốc lào, không có thuốc hút là người cứ bần thần. Hiểu cái nhu cầu tuy nhỏ nhưng không thể thiếu được ấy, Chính phủ và Bác đã chỉ thị cho cơ quan cung cấp ở hậu phương chú ý lo cho bộ đội khoản thuốc lào gửi lên mặt trận cùng với súng, đạn, gạo, muối và thuốc men.
 
Theo dõi Điện Biên Phủ, nắm tin tức từng ngày, từng giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đem tới cho cán bộ chiến sĩ ngoài mặt trận một sức mạnh lớn lao và niềm tin vào thắng lợi. Cụ thể, tinh thần quyết tâm, ý chí quyết thắng ấy được nhấn mạnh trong từng lá thư Người gửi cho cán bộ, chiến sỹ. Suốt chiến dịch, năm lần Bác gửi thư động viên cán bộ, chiến sĩ đánh trận Điện Biên Phủ. Thượng tướng Hoàng Cầm, khi đó là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209 (Đại đoàn 312), chỉ huy đánh chiếm Sở chỉ huy cứ điểm Điện Biên Phủ, có kể lại trong hồi ký: “Quyết tâm trong tư tưởng quân sự của Bác đã thực sự khích lệ̣ chúng tôi về tinh thần, hướng dẫn chúng tôi nghiêm túc tổ chức chuẩn bị chiến đấu, mưu trí tạo lực, tạo thế trong thực hành chiến đấu để đánh địch và thắng địch”(5). Ngày 14/3/1954, để củng cố tinh thần trước khi bước vào giai đoạn đầu tiên của chiến dịch, Bác có thư dặn dò cán bộ và chiến sĩ ở mặt trận Điện Biên Phủ: “Nhiệm vụ các chú lần này rất to lớn, khó khăn, nhưng rất vinh quang” và bày tỏ niềm tin tưởng: “Bác tin chắc rằng các chú sẽ phát huy thắng lợi vừa qua, quyết tâm vượt mọi khó khăn gian khổ để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang sắp tới”(6). Ngày 13/3/1954 quân ta nổ súng mở đầu đợt tấn công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ thì ngày 15-3 Bác và Trung ương Đảng gửi điện khen ngợi, động viên chiến sĩ ngoài mặt trận: “Chiến dịch này là một chiến dịch lịch sử của quân đội ta, ta đánh thắng chiến dịch này có ý nghĩa quân sự và ý nghĩa chính trị quan trọng. Địch sẽ ra sức đối phó, ta phải cố gắng, chiến đấu dẻo dai bền bỉ...”(7).
 
Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ chính là món quà tinh thần quý nhất, đẹp nhất của tất cả bộ đội, dân công, nhân dân ta dâng lên Bác. Niềm mong mỏi, khát vọng cháy bỏng của Người về chiến dịch Điện Biên Phủ đã biến thành sự thật. Khó có thể diễn tả niềm vui của Người thế nào. Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, ngày 9/5, Bác có thư khen ngợi bộ đội, dân công, thanh niên xung phong và đồng bào Tây Bắc đã chiến thắng vẻ vang, rồi gửi thư chúc mừng toàn thể cán bộ chiến sĩ mặt trận Điện Biên Phủ bày tỏ vui mừng: “Thế là Bác cháu ta cùng vui. Vui để cố gắng mới, để khắc phục khó khăn mới và để tranh thắng lợi mới. Bác và Chính phủ định thưởng cho tất cả các chú Huy hiệu chiến sĩ Điện Biên Phủ”(8). Trong các ngày 8 đến 12/5, Bác đã tặng Huy hiệu này cho các chiến sĩ. Bác còn làm thơ, viết những mẩu chuyện về Điện Biên Phủ đăng ở báo Cứu quốc nhiều số liên tiếp trong tháng 5 và tháng 6/1954. Các bài viết đều đánh giá cao những thắng lợi của quân đội ta từ chiến thắng Biên giới (10-1950) đến chiến thắng Điện Biên Phủ (5-1954). Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận định: Trận Biên giới “đã làm cho cả nước Pháp xôn xao” còn trận Điện Biên Phủ “đã làm cho cả thế giới xôn xao”. Người chỉ rõ: Những thắng lợi của ta đã làm cho “tinh thần binh sĩ Pháp rất chán nản. Ngụy binh rất hoang mang, đã có những nhóm vác súng chạy theo ta... Nội bộ Chính phủ Pháp lục đục, tên này đổ lỗi cho tên kia. Bại tướng Nava bị cách chức”(9). Tuy nhiên, Người cũng lưu ý chúng ta “tuyệt đối chớ khinh địch, chớ chủ quan”, phải tiếp tục vượt qua những khó khăn mới, nhiều Điện Biên Phủ khác đang chờ đợi chúng ta. Chủ tịch Hồ Chí Minh còn viết bài thơ “Quân ta toàn thắng Điện Biên Phủ” đăng báo Nhân dân số 184 -Ngày 12/5/1954 với 45 câu, như một bản thông tin nhanh, có số liệu cụ thể nhưng rất giàu hình ảnh dễ nhớ, dễ thuộc, trình bày tỉ mỉ về diễn biến, thắng lợi và ý nghĩa của chiến dịch này. Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, trong những bài viết, bài phát biểu nhiều năm sau đó, ý nghĩa và tầm vóc của sự kiện lịch sử trọng đại này vẫn luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu cao: “Bây giờ tiếng Việt Nam đến đâu, tiếng Điện Biên Phủ đến đó”(10), “đi ra các nước anh em chỗ nào cũng nói Việt Nam anh dũng, chỗ nào cũng nói Điện Biên Phủ”(11). Ngày 07/5/1958, 4 năm sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Bác viết bài Điện Biên Phủ đăng báo Nhân dân, ngay đầu bài viết Bác đã khẳng định: “Ba chữ Điện Biên Phủ đã làm cho tiếng tăm dân tộc Việt Nam ta lừng lẫy khắp năm châu”(12). Dịp kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ một năm sau, ngày 21/6/1959, Bác cũng viết bài Điện Biên Phủ đăng báo Nhân dân, tiếp tục nhấn mạnh giá trị và tầm vóc của chiến thắng vĩ đại này: “Quân đội ta đại thắng ở Điện Biên Phủ đã đưa thực dân Pháp đến miệng hố diệt vong và đưa cuộc trường kỳ kháng chiến của nhân dân ta đến toàn thắng”(13). Người còn mượn câu Kiều để khẳng định, với tính chất chính nghĩa và luôn giương cao ngọn cờ chính nghĩa của chiến tranh cách mạng Việt Nam tất yếu sẽ giành được thắng lợi:
Cũng trong một cuộc Điện Biên ,
Ta mừng thắng lợi, Pháp phiền xấu xa. Trăm năm trong cõi người ta,
Bên chính ắt thắng, bên tà ắt thua(14)
 
Năm 1964, nhà báo Pháp Jean Lacouture có một loạt bài phóng sự, trong đó có một bài nhan đề “Điện Biên Phủ - Hồ Chí Minh - Những đoàn dân công thồ xe đạp...”. Tác giả đã thăm Việt Nam, gặp Bác Hồ, đi tới những nẻo đường dẫn tới Điện Biên Phủ và gặp những nhân vật tiêu biểu làm nên chiến thắng vĩ đại đó. Tác giả không chỉ mô tả chiến công của những đoàn quân trang bị hiện đại, mà lại cho độc giả thấy những đoàn dân công thầm lặng với xe đạp thồ hàng trăm cân, kỷ lục chưa từng thấy, vượt hàng trăm cây số từ đồng bằng Khu 4, Khu 3 đổ về chiến trường Điện Biên Phủ. Bằng hình ảnh Bác Hồ và người dân quân đi xe đạp tải đồ tiếp tế cho quân đội ta, tác giả đã nói lên lòng tin sắt đá ở vị lãnh tụ vĩ đại, sự đoàn kết quân dân trong cuộc đấu tranh bất khuất của cả một dân tộc. Trong bối cảnh ta phải đương đầu với Mỹ sau chiến thắng chống Pháp, phóng viên này đã nói với nhà báo Lưu Quý Kỳ và nhiều người làm công tác tuyên truyền báo chí Việt Nam lúc đó: Nhất định các ông sẽ chiến thắng Mỹ vì các ông có một vị lãnh tụ vĩ đại và toàn dân Việt Nam đoàn kết đi theo Cụ... Lịch sử đã chứng minh, thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ khẳng định sự trưởng thành vượt bậc của Quân đội nhân dân Việt Nam. Khi mới thành lập, Quân đội ta mới có 34 chiến sỹ với vũ khí thô sơ, tầm vông, giáo mác, dưới sự lãnh đạo, giáo dục, rèn luyện của Đảng và Bác Hồ, quân đội ta đã không ngừng lớn mạnh, càng đánh càng mạnh, trưởng thành về mọi mặt, góp phần làm nên một Điện Biên Phủ. Đây là cơ sở quan trọng để toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta vững tin dám đánh, quyết đánh và đánh thắng Mỹ, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
 
65 năm đã trôi qua, lịch sử dân tộc đã sang trang nhưng ý nghĩa lớn lao của Điện Biên Phủ năm xưa vẫn còn nguyên giá trị. Trong mỗi giai đoạn đi lên của đất nước, chúng ta nhận thấy “tư tưởng cốt lõi nhất” của tinh thần Điện Biên Phủ là ý nghĩa quyết chiến, quyết thắng của dân tộc, khát vọng vươn tới độc lập, tự do, hạnh phúc của nhân dân Việt Nam. Bằng khối óc và bàn tay của mình, bằng tài năng và sự sáng tạo chúng ta có thể biến khát vọng thành hiện thực, xây dựng một Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Điện Biên Phủ mãi mãi là niềm tin, niềm tự hào của dân tộc ta, trường tồn cùng đất nước, con người Việt Nam.
 
Tài liệu tham khảo:
1.       Thơ Tố Hữu
2.       Trích lời của Trưởng đoàn đại biểu quân đội Angiêri Ôman Uxêđích nói trong dịp sang thăm Việt Nam năm 1960.
3.       Trích trong cuốn “Võ Nguyên Giáp - Một sự đánh giá” (“Giap, an assessment”) của Peter MacDonald năm 1992.
4.       Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t.8, tr. 378
5.       Trích sách: Có Bác trong tim, Hồi ức của nhiều tác giả, Nxb. Quân đội nhân dân, H. 2001
6.       Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t. 8, tr.433
7.       Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t. 8, tr. 434
8.       Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t. 8, tr. 470
9.       Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t. 8, tr. 500
10.     Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t. 9, tr. 598
11.     Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t.11, tr.113
12.     Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t.11, tr.397
13      Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia,H.2011, t. 12, tr.237
14.     Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t. 12, tr. 238.