Câu chuyện Thủ tướng Chu Ân Lai tặng vịt quay cho Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đặng Quang Huy
Phòng Sưu tầm, Kiểm kê, Tư Liệu
 
BBT: Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam và cũng là người bạn lớn thân thiết của nhân dân Trung Quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn giữ mối quan hệ nồng ấm, chân tình với các nhà lãnh đạo và nhân dân Trung Quốc, trong đó phải kể đến tình bạn với Thủ tướng Chu Ân Lai, một tình bạn sâu đậm và rất đặc biệt.
Từ khóa: Hồ Chí Minh, Chu Ân Lai, ngoại giao
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nhấn mạnh về mối quan hệ mật thiết, chân tình với đồng chí Chu Ân Lai rằng “Với tôi, đồng chí Chu Ân Lai là người anh em của tôi. Chúng tôi đã từng cùng nhau đồng cam cộng khổ, cùng nhau làm công tác cách mạng. Anh ấy là người bạn chiến đấu thân mật của tôi trên ba mươi năm qua!”. Thủ tướng Chu Ân Lai từng trân trọng gọi Chủ tịch Hồ Chí Minh là “lão đại của tôi”. Vào cuối những năm 1960, sức khỏe của Chủ tịch Hồ Chí Minh bắt đầu suy giảm. Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã cử các đoàn chuyên gia y tế là những bác sĩ Đông y và Tây y có trình độ chuyên môn tốt nhất đến Hà Nội để chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho Người. Cá nhân Thủ tướng Chu Ân Lai rất lo lắng và quan tâm đến bệnh tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh, và chính ông đã trực tiếp lựa chọn những chuyên gia có trình độ cao nhất Trung Quốc thành lập Tổ điều trị, đến Hà Nội chữa bệnh cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.
 
Đầu tháng 6 năm 1969, tình trạng sức khỏe của Chủ tịch Hồ Chí Minh tương đối ổn định. Người nói với đoàn chuyên gia y tế rằng: các đồng chí đã sang Việt Nam khá lâu, thời tiết ở đây hiện giờ khá nóng nực, các đồng chí có thể về nước nghỉ ngơi khoảng ba tuần, sau đó trở lại. Trước khi đoàn chuyên gia y tế về nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đích thân mời trà tiễn chân đoàn. Các đồng chí trong đoàn chuyên gia y tế Trung Quốc rất cảm động trước sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, khẳng định với Người rằng nhất định họ sẽ trở lại Hà Nội đúng thời gian quy định. Họ còn hỏi Chủ tịch Hồ Chí Minh có cần họ mang thứ gì từ Bắc kinh sang không? Chủ tịch Hồ Chí Minh cười và dí dỏm pha trò rằng: Không cần gì cả, chỉ cần một con vịt quay Bắc Kinh thôi.
 
Một ngày cuối tháng 6 năm 1969, đoàn chuyên gia y tế Trung Quốc trở lại Hà Nội. Lúc đó, đồng chí Lý Gia Trung làm phiên dịch cho Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam, đã cùng đồng chí Trần Lượng - Tham tán Chính trị của Đại sứ quán Trung Quốc ra sân bay Gia Lâm đón đoàn. Khi đoàn chuyên gia y tế xuống máy bay, ông Lý Gia Trung thấy có hai người xách một bình sứ tráng men màu trắng. Lúc đó, ông Lý Gia Trung nghĩ rằng có lẽ đó là những đồ dùng y tế, nên không mấy lưu tâm, hơn nữa, lúc đó công việc của đoàn chuyên gia y tế điều trị cho Chủ tịch Hồ Chí Minh là tuyệt đối bí mật, nên càng không được tùy tiện dò hỏi.
 
Ngày 30 tháng 6 năm 1969, Phủ Chủ tịch gọi điện đến Đại sứ quán Trung Quốc thông báo rằng: ngày mai, mồng 1 tháng 7, là ngày thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh muốn mời Đại sứ Vương Ấu Bình đến dùng cơm ở Phủ Chủ tịch vào lúc 12 giờ trưa.
 
Buổi trưa hôm sau, đúng hẹn, với vai trò là người phiên dịch, ông Lý Gia Trung cùng Đại sứ Vương Ấu Bình đến Phủ Chủ tịch. Đồng chí Vũ Kỳ, thư ký riêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh dẫn khách đến một căn phòng nhỏ, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn dùng cơm hàng ngày. Đồng chí thư ký Vũ Kỳ tươi cười nói rằng: hôm nay Bác mời Đại sứ đến cùng thưởng thức vịt quay Bắc Kinh. Ông Lý Gia Trung vừa dịch, vừa băn khoăn không biết vịt quay Bắc Kinh ở đâu ra, thậm chí còn nghi ngờ không biết mình có nghe nhầm không. Đồng chí thư ký Vũ Kỳ dường như đoán được những thắc mắc của ông Lý Gia Trung, nhân lúc Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa đến, liền giải thích về câu chuyện vịt quay mà ông được nghe đoàn chuyên gia y tế Trung Quốc thuật lại.
 
Đồng chí Vũ Kỳ nói: sau khi các đồng chí trong đoàn chuyên gia y tế Trung Quốc trở về Bắc Kinh, Thủ tướng Chu Ân Lai đã hỏi thăm cụ thể tình hình sức khỏe của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khi biết tin Chủ tịch Hồ Chí Minh muốn ăn vịt quay Bắc Kinh, Thủ tướng Chu Ân Lai rất chú tâm đến điều này. Thủ tướng Chu Ân Lai nói: một con không đủ, phải đem sang biếu Chủ tịch Hồ Chí Minh hai con, hơn nữa còn phải chuẩn bị cả nước tương, hành tây và bánh tráng mỏng. Việc này, ở Bắc Kinh rất dễ chuẩn bị, nhưng để bảo quản vịt quay vẫn còn tươi ngon, không biến chất khi đem sang nơi có khí hậu nóng bức như ở Hà Nội, Việt Nam thì không phải là việc dễ dàng, nên điều quan trọng nhất là phải giải quyết được vấn đề đông lạnh để bảo đảm độ tươi ngon của món đặc sản vịt quay Bắc Kinh.
 
Vì việc này, Thủ tướng Chu Ân Lai đã trực tiếp gặp Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lý Cường để cùng tìm cách giải quyết. Nhưng đồng chí Lý Cường cũng không có nhiều kinh nghiệm trong chuyện này. Sau đó, phía Trung Quốc phải tìm đến chuyên gia bảo quản đông lạnh để nghiên cứu. Cuối cùng, mọi người quyết định gói kín vịt quay và các gia vị lại, đặt trong một cái thùng tráng men, xung quanh bọc một loại chất hóa học có thể giữ nhiệt độ ở mức âm 300C. Khi vịt quay đã được đưa đến Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định tặng một con cho đoàn chuyên gia y tế Trung Quốc. Con còn lại sẽ dùng cùng với Đại sứ Vương Ấu Bình. Nghe đến đây, ông Lý Gia Trung mới vỡ lẽ, hóa ra cái thùng trắng hôm trước ông nhìn thấy đoàn chuyên gia y tế Trung Quốc mang xuống máy bay chính là để đựng vịt quay.
 
Một lát sau, người giúp việc dìu Chủ tịch Hồ Chí Minh vào phòng. Người vẫn mặc một chiếc quần vải và chiếc áo bà ba màu vàng nhạt, chân đi đôi tất vải màu trắng, không đi dép, sức khỏe xem ra khá yếu. Nhưng ngược lại, tinh thần của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn minh mẫn, nói chuyện rất vui vẻ, lạc quan. Chủ tịch Hồ Chí Minh dí dỏm hỏi thăm Đại sứ Vương Ấu Bình rằng ở Đại sứ quán có nhiều muỗi không. Người còn bông đùa: nếu ở Đại sứ quán thiếu muỗi thì Phủ Chủ tịch có thể chi viện một phần. Nghe thấy vậy mọi người đều bật cười vui vẻ.
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại sứ Vướng Ấu Bình trò chuyện thân mật như người nhà. Chủ tịch Hồ Chí Minh nâng ly chúc mừng 48 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đại sứ Vương Ấu Bình cũng đứng dậy nâng ly chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh “vạn thọ vô cương”. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng: phàm là con người, sống trên đời không thể “vạn thọ vô cương” được, rồi Người dùng tay ra hiệu rằng ai cũng có ngày nằm xuống, trở về với đất mẹ thân yêu. Khi kết thúc, Đại sứ Vương Ấu Bình cảm ơn một lần nữa về sự tiếp đãi chân tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đưa Người về phòng nghỉ ngơi.
 
Năm 1969 Trung Quốc đang ở trong thời kỳ hỗn loạn của cuộc “Đại cách mạng văn hóa”, vậy mà trong tình hình khó khăn, phức tạp đó, Thủ tướng Chu Ân Lai vẫn rất quan tâm đến bệnh tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngay cả việc biếu hai con vịt quay cho Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thủ tướng cũng đích thân tìm hiểu, sắp xếp rất tỉ mỉ, chu đáo. Điều đó không những thể hiện mối thân tình giữa hai nhà cách mạng lớn, mà còn thể hiện được sự coi trọng mối quan hệ Việt - Trung của Thủ tướng Chu Ân Lai. Đặc biệt, tác phong làm việc chu đáo của Thủ tướng Chu Ân Lai càng là tấm gương sáng để chúng ta học tập.
 
Trong thời gian ông Lý Gia Trung làm việc tại Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam đã nhiều lần gặp ông Vũ Kỳ, thứ ký riêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mỗi lần kể lại câu chuyện vịt quay năm xưa, ông đều rất xúc động. Ông còn cho biết ông vẫn cất giữ rất kỹ cái bình sứ đựng nước tương năm đó và coi nó như một kỷ vật cách mạng quý giá.
 
Tài liệu tham khảo:
1.       Từ hồ Vị Danh đến hồ Hoàn Kiếm, Tôi và Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2009.
2.       Câu chuyện do đồng chí Nguyễn Huy Hoan, nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh, cung cấp (Sách Chủ tịch Hồ Chí Minh với Trung Quốc, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2012).