PHƯƠNG PHÁP LÀM VIỆC VÀ KIỂM SOÁT CỦA NGƯỜI CÁN BỘ LÃNH ĐẠO THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Bùi Kim Hồng
Giám đốc Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch
 
Ngày 20/5/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến ATK Thái Nguyên. Thời gian đầu, Người ở thôn Điềm Mạc, xã Thanh Định, huyện Định Hoá, sau đó chuyển lên đồi Khau Tý, xóm Nà Trạ ở trong một ngôi nhà sàn nhỏ. Chính tại nơi này, Người đã bắt đầu viết cuốn sách Sửa đổi lối làm việc với bút danh X.Y.Z và tháng 10/1947 thì tác phẩm nổi tiếng này hoàn thành. Trải qua 65 năm, nội dung tác phẩm vẫn chứa đựng những giá trị tiềm tàng vì nó chỉ ra một cách cơ bản và hệ thống về vấn đề cán bộ. Với sự am hiểu sâu sắc lý luận và kinh nghiệm thực tiễn phong phú từ quá trình hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm xây dựng và đào tạo một đội ngũ cán bộ cách mạng có đầy đủ phẩm chất đạo đức và tài năng mà Người còn hướng dẫn cụ thể phương pháp làm việc và kiểm soát của người lãnh đạo để công việc luôn đạt kết quả cao nhất.
Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, để trở thành người lãnh đạo giỏi, trước hết phải biết cách lãnh đạo đúng, muốn lãnh đạo đúng cần áp dụng những bước sau:
1. Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng:
Trước khi đưa ra bất kỳ một quyết định nào, người lãnh đạo không được quan liêu, tự mình sáng tạo ra khách quan mà cần phải dựa vào thực tế, nắm chắc hoàn cảnh để xem quyết định của mình có hợp lý không. Tiếp theo đó cần phải áp dụng hiểu biết và tri thức vốn có của mình một cách năng động: với tình hình này cần đáp ứng điều kiện cần và đủ, trong tình huống khác lại phải thoả mãn yêu cầu chặt chẽ và khắt khe hơn, theo đúng nguyên tắc dĩ bất biến, ứng vạn biến. Sau khi nắm rõ tình hình, cần tổ chức bàn bạc một cách kịp thời và dân chủ trong tập thể lãnh đạo vì như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định:" Một người dù khôn ngoan tài giỏi mấy, dù nhiều kinh nghiệm đến đâu cũng chỉ trông thấy, chỉ xem xét được một hoặc nhiều mặt của vấn đề, không thể trông thấy và xem xét tất cả mọi mặt của mọi vấn đề. Vì vậy, cần phải có nhiều người"(1). Khi tập thể lãnh đạo đã hoàn toàn thống nhất ý kiến, người lãnh đạo chủ yếu cần phải có lòng tin và quyết đoán đưa ra quyết định cuối cùng của mình, đây là thời điểm vô cùng quan trọng vì nếu không tin vào khả năng bản thân, nghi ngờ trí tuệ tập thể sẽ dẫn đến việc trù trừ không quyết, bỏ lỡ cơ hội trôi qua hoặc trở nên hoang mang đẽo cày giữa đường, dẫn đến thất bại.
2. Phải tổ chức thi hành cho đúng:
Công việc chưa chắc đã đạt kết quả nếu như chỉ có một mình người lãnh đạo quyết định rồi xắn tay áo lên ra sức lăn vào làm. Muốn việc tiến triển tốt và hiệu quả thì người lãnh đạo cần tổ chức được lực lượng, đó là:" Bất kỳ ai, có khả năng, đủ tiêu chuẩn, cần cho nhu cầu của cách mạng là phải dùng"(2). Có lực lượng rồi, người lãnh đạo phải đóng vai trò là hạt nhân đoàn kết các lực lượng lại, tạo nên sức mạnh thành công. Bước quan trọng cuối cùng là biện pháp lãnh đạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng:" Bất kỳ công việc gì, cũng phải dùng hai cách lãnh đạo sau đây: một là liên hợp chính sách chung với sự chỉ đạo riêng. Hai là liên hợp người lãnh đạo với quần chúng"(3). Với cách thứ nhất, người lãnh đạo cần phải chọn một số cán bộ có khả năng thực sự, giao cho công việc để thu được kết quả tốt nhất, sau lấy đó làm bài học kinh nghiệm chung cho các cán bộ khác. Cách thứ hai, người lãnh đạo cất nhắc một số cán bộ hăng hái làm nòng cốt đi đầu, thúc đẩy phong trào chung và lôi kéo tất cả mọi người trong công việc. Đối với cả hai cách làm này, người lãnh đạo cần học hỏi kinh nghiệm và giữ liên hệ với quần chúng để nắm vững mọi thông tin, kịp thời điều chỉnh, chỉ đạo cho đúng hướng.
3. Phải tổ chức sự kiểm soát:
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn:" Muốn chống bệnh quan liêu, bệnh bàn giấy; muốn biết các nghị quyết có được thi hành hay không, thi hành có đúng không; muốn biết ai ra sức làm; ai làm qua chuyện, chỉ có một cách là khéo kiểm soát. Kiểm soát khéo, bao nhiêu khuyết điểm lòi ra hết, hơn nữa kiểm tra khéo về sau khuyết điểm nhất định sẽ bớt đi"(4), vì thế người lãnh đạo cần phải kiểm tra, kiểm soát thường xuyên bằng hai cách phối hợp. Cách thứ nhất là kiểm tra từ trên xuống theo trình tự: cán bộ lãnh đạo trực tiếp- người phụ trách việc- tập thể giúp cùng thực hiện công việc. Đây là cách người lãnh đạo thay mặt tập thể kiểm tra, kiểm soát những công việc mà cán bộ dưới quyền mình được giao. Cách thứ hai là kiểm tra từ dưới lên theo thứ tự: cán bộ chịu trách nhiệm trực tiếp- các bộ phận nhân sự liên quan- người lãnh đạo chính. Đây là cách cán bộ và quần chúng cấp dưới bày tỏ chính kiến, thái độ của tập thể đối với người lãnh đạo thông qua sự góp ý thẳng thắn, tích cực xây dựng trong các cuộc họp, buổi tranh luận công khai dân chủ. Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn dạy:" Cán bộ muốn cho xứng đáng, phải làm được việc"(5), trong quá trình kiểm tra, kiểm soát, người lãnh đạo cần phải thực hành năm phương châm để sâu sát tình hình cán bộ cấp dưới:
- Mắt thấy: Việc gì, ở chỗ nào cũng phải nhìn được, biết được cụ thể tận nơi
- Tai nghe: Tiếp thu ý kiến trực tiếp, không nghe qua trung gian phát ngôn
- Mồm nói: Luôn có chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể chứ không ậm ừ qua chuyện
- Chân đi: Tìm hiểu các điều kiện hoàn cảnh thực tế, thoát ly văn phòng
- Tay làm: Thể hiện sự mẫu mực trong công tác để tạo nên uy tín lãnh đạo
4. Sử dụng và bổ nhiệm đúng cán bộ:
Việc chọn người và thay người cũng là một khâu quan trọng trong công tác lãnh đạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhắc nhở:" Chúng ta phải có kế hoạch, chính sách đối với cán bộ già, cán bộ trẻ. Già làm được việc gì thì giao làm việc ấy, không thì đối đãi thoả đáng. Cán bộ trẻ có tài, đức thì phải mạnh dạn đề bạt"(6). Thực tế hiện nay cho thấy cán bộ có bề nổi bằng cấp thường được cất nhắc, mặc dù chất lượng chuyên môn của những vị này hoàn toàn không tương xứng với văn bằng họ có. Ví dụ giáo sư A, tiến sỹ B, thạc sĩ C chỉ có một công trình, luận văn duy nhất để đăng quang rồi cả chục năm sau xa rời khoa học, bỏ bê nghiên cứu thì không thể thạo việc và làm có kết quả tốt bằng một vị E chỉ có bằng trung cấp nhưng chịu khó, ham tìm tòi học hỏi, phấn đấu vươn lên. Bên cạnh chuyện bằng thật học giả- học giả bằng thật, còn nhiều kiểu cán bộ khác mà người lãnh đạo cần phải tỉnh táo, cân nhắc bằng lý trí, suy nghĩ cẩn thận, tránh đề bạt, bổ nhiệm nhầm những đối tượng như:
- Cơ hội: Luôn luôn “lắc gật” vô thưởng vô phạt, hễ thấy số đông nói đúng cũng theo hoặc nhiều người bảo sai cũng đồng ý; không có chính kiến rõ ràng, chỉ quan tâm những gì liên quan đến bản thân mình.
- Bất tài: Không có năng lực chuyên môn gì rõ ràng, tồn tại chủ yếu dựa vào thân quen, nịnh bợ, lấy lòng lãnh đạo rồi tự đánh bóng mình nhờ danh tiếng của lãnh đạo
- Công thần: Cậy mình có thâm niên công tác, “sống lâu lên lão làng” nên cứ lấy chủ quan của mình làm chuẩn mực, áp đặt ý kiến một cách thiển cận, chỉ biết “khoét chân cho vừa giày” chứ không chịu “sửa giày theo chân”.
- Nói suông: Việc gì, chuyện gì cũng tham gia góp ý kiến nhưng nội dung không có gì mới, chủ yếu chỉ để tán đồng với ý kiến người khác nên những lời nói này không có bất kỳ giá trị thực tế nào
Cũng do tình trạng bách nhân- đa tật đó cho nên phương pháp sử dụng bổ nhiệm cán bộ kế cận của người lãnh đạo càng quan trọng vì nếu: “Lãnh đạo khéo, tài nhỏ có thể hoá ra tài to, lãnh đạo không khéo, tài to cũng hoá ra tài nhỏ"(7).
Sự ra đời của phương pháp làm việc và kiểm soát ngay trong giai đoạn đầu tiên của cuộc trường kỳ kháng chiến đã cho thấy Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác lãnh đạo, người cán bộ phải luôn nâng cao năng lực, đổi mới tư duy, mở rộng tầm nhìn thì mới có thể lãnh đạo thành công. Trong sự nghiệp cách mạng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay, việc xây dựng và rèn luyện đội ngũ cán bộ lãnh đạo của ta vẫn là công tác cần thiết và thường xuyên. Trước tình hình thời sự khá phổ biến là cán bộ được bầu hoặc bổ nhiệm đều phải giải quyết những vấn đề rộng hơn chuyên môn đã được đào tạo như: phẩm chất lãnh đạo, năng lực tập hợp và điều hành những người có chuyên môn hoặc bằng cấp cao hơn mình, chỉ đạo một tập hợp gồm nhiều cá nhân với tính cách tâm lý và lối sống khác nhau..., rất nhiều cơ quan Nhà nước đã nảy sinh quan niệm nhầm lẫn giữa lãnh đạothực hành, giữa quyền lựckhoa học khiến nhiều vị chức sắc cứ đinh ninh có quyền trong tay là quyết định được mọi vấn đề chuyên môn và kết quả các cán bộ lãnh đạo cứ phải đau đầu sửa sai cho nhau, dẫn đến mất uy tín trầm trọng. Vì thế, hơn lúc nào hết, chúng ta phải nhận thức sâu sắc và đúng đắn tính chất quan trọng, cấp thiết của việc xây dựng và hoàn thiện đội ngũ cán bộ lãnh đạo nhằm tạo ra những thế hệ lãnh đạo đủ tàitâm để thực hiện thắng lợi đường lối chính sách mà đại hội Đảng lần thứ XI đã đề ra, và muốn vậy, chúng ta càng cần phải tiếp tục nghiên cứu và thấm nhuần hơn nữa phương pháp Sửa đổi lối làm việc.
 Chú thích:
1, 3, 4, 5, 7. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, H.1996, tập V, tr 504, 288, 287, 208, 280.
2. S. đ. d, tập X, tr 466.
6. Hồ Chí Minh- Biên niên tiểu sử. Nxb CTQG, H.1996, tập VIII, tr106.