TỔ Y TẾ TRUNG QUỐC TRONG NHỮNG NGÀY CHỮA BỆNH CHO CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Thu Thuỷ
Phòng Bảo quản di tích
(sưu tầm và dịch)
 
Về cuối đời, sức khoẻ của Chủ tịch Hồ Chí Minh không tốt. Bộ Chính trị Trung ương Đảng Việt Nam đã yêu cầu Trung Quốc thường xuyên cử bác sĩ sang Hà Nội chữa bệnh cho Người. Để giữ bí mật, trong khi liên hệ chữa bệnh Chủ tịch Hồ Chí Minh thường mang biệt danh "Già Đinh". Mỗi lần tổ y tế chuẩn bị lên đường, dù công việc bận đến mấy, Thủ tướng Chu Ân Lai vẫn dành thì giờ gặp gỡ và dặn dò các nhân viên trong tổ.
Năm 1969, bệnh tình Hồ Chủ tịch nặng thêm. Trung Quốc cử ngay một tổ y tế gồm các bác sĩ Trung-Tây y như Trương Hiếu (chuyên gia tim mạch), Tôn Trấn Hoàn (chuyên gia Trung y), Hoàng Vãn (chuyên gia tim mạch) và Trương Đức Duy (phiên dịch) sang Việt Nam.
Tối ngày 23-8, bệnh tình Hồ Chủ tịch nguy kịch. Bệnh tim và viêm phế quản đột nhiên nặng thêm. Đờm tắc trong cổ họng không ho khạc ra được, ngạt thở và xuất hiện choáng váng.
8 giờ ngày 24-8, tại Phủ Chủ tịch đồng chí Lê Văn Lương, Bí thư Trung ương Đảng đã tiếp Đại sứ Trung Quốc Vương Ấu Bình để thông báo gấp bệnh tình của Hồ Chủ tịch và đề nghị Trung Quốc cử thêm bác sĩ sang giúp.
8 giờ ngày 25-8, Trung Quốc cho chuyên cơ chở tiếp tổ y tế thứ 2 sang Hà Nội, gồm các bác sỹ Lý Bang Kỳ, Vương Thúc Thành, Khâu Mỹ Trung và y tá Vương Tây Minh. Từ lúc Việt Nam đề nghị đến khi tổ y tế sang đến Hà Nội thời gian chỉ mất đúng 24 giờ đồng hồ.
11 giờ trưa, đồng chí Lê Văn Lương tiếp Đại sứ Vương Ấu Bình để chuyển bức điện của Hồ Chủ tịch gửi Thủ tướng Chu Ân Lai. Nội dung bức điện: "Các bác sỹ đã sang đến nơi, đề nghị báo cáo Mao Chủ tịch yên tâm !".
Ngày 26-8, đại sứ Vương Ấu Bình gặp đồng chí Lê Văn Lương chuyển bức điện của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc với nội dung: "Nhận được điện cảm thấy nhẹ nhõm, mong Hồ Chủ tịch yên tâm dưỡng bệnh!" và thông báo thêm để phía Việt Nam biết chuyên cơ của Trung Quốc chở tổ cấp cứu thứ 3 đã cất cánh. Tổ có 5 người gồm các bác sĩ Đào Thọ Hồng, Hồ Húc Đông, chuyên gia gây mê Cao Nhật Tân, hoá nghiệm Lưu Chiêm Lợi và y tá Khổng Phồn Anh. Sau khi chuyên cơ đến Hà Nội, tổ cấp cứu được đưa thẳng đến Phủ Chủ tịch và khẩn trương bắt tay ngay vào công việc.
Ngày 27-8, bệnh tình của Hồ Chủ tịch tiếp tục xấu đi. Tổ cấp cứu và các tổ y tế Trung Quốc sau khi hội chẩn đều chủ trương truyền dịch cho Hồ Chủ tịch. Các đồng chí Bộ Chính trị Trung ương Đảng Việt Nam hội ý ngay bên giường bệnh và nhanh chóng quyết định phải truyền dịch ngay.
Ngày 31-8, Trung ương Đảng Trung Quốc lại cử bác sĩ Ngô Giai Bình- chuyên gia y học nổi tiếng cùng Lương Phong-Phó phòng Vụ Châu Á Bộ Ngoại giao đáp chuyên cơ sang Hà Nội để chuyển thuốc men cấp cứu và tìm hiểu thêm bệnh tình của Hồ Chủ tịch. Trước khi đi, Thủ tướng Chu Ân Lai chỉ thị họ phải quay về Bắc Kinh ngay trong ngày để buổi tối báo cáo với Thủ tướng. Chính tối hôm đó bệnh tình của Hồ Chủ tịch lại càng xấu hơn.
Đêm mồng 1-9, Chủ tịch Hồ Chí Minh rơi vào tình trạng hấp hối. Các nhân viên y tế đều được huy động tới, từng giây từng phút không được rời khỏi Người. Việc liên lạc giữa Đại sứ quán Trung Quốc với tổ y tế bị gián đoạn. Đại sứ Vương Ấu Bình vô phương nắm bắt thêm bệnh tình của Hồ Chủ tịch nên rất sốt ruột. Ông luôn hỏi phòng trực ban và tổ thư ký lễ tân sứ quán có tin tức gì mới không?. Về mặt ngoại giao, khi nguyên thủ quốc gia một nước lâm bệnh nặng các nhà lãnh đạo nước đó thường phải túc trực thường xuyên bên cạnh. Đại diện ngoại giao của một nước ngoài có mặt lúc đó là điều bất tiện. Thủ tướng Chu Ân Lai cũng đã từng điện căn dặn cẩn thận Đại sứ Vương Ấu Bình là trong thời gian Hồ Chủ tịch bệnh nặng nếu chưa được phía Việt Nam bố trí sắp xếp thì không được tuỳ tiện đến thăm.
Tối hôm đó, tại tiệc chiêu đãi chào mừng Quốc khánh Việt Nam lần thứ 24 do Thủ tướng Phạm Văn Đồng tổ chức, qua tiếp xúc với một số nhà lãnh đạo Việt Nam có mặt tại buổi tiệc, Đại sứ Vương Ấu Bình mới được biết thêm bệnh tình của Hồ Chủ tịch ngày càng xấu đi. Buổi chiêu đãi kết thúc, cho mãi đến tận nửa đêm, không chờ tin tức từ tổ y tế nữa, đại sứ quán Trung Quốc vẫn cứ báo gấp ngay về nước bệnh tình của Hồ Chủ tịch nguy kịch lắm rồi.
6 giờ sáng ngày 2-9, Đại sứ Vương Ấu Bình gặp đồng chí Lê Văn Lương để thông báo Trung Quốc lại vừa cử thêm một tổ cấp cứu nữa (tổ y tế thứ 4). Chuyên cơ đã cất cánh khỏi Bắc Kinh, khoảng 9 giờ sẽ đến Hà Nội. Đại sứ trở về sứ quán không lâu thì Trương Đức Duy gọi điện từ Phủ Chủ tịch về chỉ nói được một câu: “Hổng rồi, tổ y tế không cần phải sang nữa!”. Sứ quán Trung Quốc báo ngay tin dữ này về Trung ương. Khi chuyên cơ nhận được lệnh thì cũng đã bay qua biên giới Việt- Trung và chỉ còn 20 phút nữa sẽ tới Hà Nội. Thông qua vô tuyến điện tổ lái báo cho đài chỉ huy sân bay Hà Nội biết vì lý do “thời tiết xấu” nên máy bay phải quay lại Nam Ninh.
Chiều ngày 4-9, đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Trung Quốc hội đàm với các nhà lãnh đạo Việt Nam. Thủ tướng Chu Ân Lai có nhắc đến việc: “Chúng tôi có cử bác sĩ Ngô và đồng chí Lương Phong mang thuốc men sang và tìm hiểu thêm bệnh tình Hồ Chủ tịch, yêu cầu các đồng chí đó phải quay về Bắc Kinh ngay trong đêm để báo cáo. Do thời tiết mãi sáng ngày mồng 2 mới về đến Bắc Kinh. Sau khi tôi nghe báo cáo rồi lại trao đổi ý kiến với các đồng chí hữu quan hơn 5 giờ đồng hồ nữa. Tôi linh cảm thấy không còn khả năng được gặp Hồ Chủ tịch nữa rồi nhưng vẫn quyết định cử thêm bác sĩ Ngô và Lương Phong cùng một số bác sĩ khác mang theo thuốc men và dụng cụ y tế để tham gia cấp cứu. Họ đang trên đường bay thì thật không may Hồ Chủ tịch đã qua đời rồi”.
Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ngừng thở, các bác sĩ Trung Quốc vẫn nuôi hy vọng tiếp tục làm hô hấp nhân tạo cho Người. Họ đã kiên trì làm hô hấp nhân tạo hơn khoảng 3 giờ đồng hồ, ai nấy đều ướt đẫm mồ hôi và mệt mỏi rã rời.
9 giờ 47 phút, đồng chí Lê Duẩn lệnh ngừng cấp cứu, 12 nhân viên y tế Trung Quốc xếp hàng nghiêng mình chào từ biệt Hồ Chủ tịch. Không ai cầm nổi nước mắt, mọi người đều oà khóc, sau đó lại nín lặng từ từ lùi bước ra ngoài. Toàn thể các đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã lần lượt bắt tay cảm ơn từng nhân viên tổ y tế Trung Quốc. Cán bộ y tế  Trung Quốc xúc động trong giờ phút vĩnh biệt Chủ tịch Hồ CHí Minh (2.9.1969)
Sáng hôm đó, cùng thời điểm chuyến chuyên cơ chở tổ y tế thứ 4 của Trung Quốc bay được nửa đường thì quay lại Nam Ninh, Thủ tướng Chu Ân Lai đã gửi diện cho Đại sứ Vương Ấu Bình dặn dò 2 điểm: Không được liên hệ với tổ y tế; Không được đến viếng chia buồn trước khi Việt Nam phát tang. Đấy là bức điện chỉ thị thứ 2 có ký tên của Thủ tướng Chu Ân Lai gửi Đại sứ Vương Ấu Bình trong vòng 4 ngày. Những phán đoán của Thủ tướng Chu Ân Lai đều trùng khớp với những việc làm của Việt Nam, kịp thời và chuẩn xác. Cho tới giờ khi hồi nhớ lại mọi việc, Đại sứ Vương Ấu Bình nói: “Thời gian tôi làm Đại sứ, chỉ có 2 lần này là được Thủ tướng trực tiếp ký tên gửi điện và chỉ thị cho tôi”.
Hồ Chủ tịch qua đời ngày 2-9, trùng với ngày Quốc khánh Việt Nam. Theo các nhà lãnh đạo Việt Nam, Hồ Chủ tịch là lãnh tụ được nhân dân kính trọng, không muốn để “ngày mất mát đau thương” của nhân dân Việt Nam trùng “ngày khai sinh” ra nước Việt Nam. Sẽ rất khó tổ chức sắp xếp những hoạt động kỷ niệm chào mừng ngày lễ Quốc khánh với ngày giỗ kỵ của Người sáng lập ra nước Việt Nam.
16 giờ 45 phút ngày 2- 9, Ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh thông báo cho Đại sứ Vương Ấu Bình biết: “ Để tránh nhân dân Việt Nam quá hoang mang và xúc động, đồng thời hôm nay lại là ngày Quốc khánh Việt Nam, Trung ương Đảng chúng tôi quyết định công bố thời gian Hồ Chủ tịch qua đời vào ngày 3-9”.
Sau khi Hồ Chủ tịch qua đời vào hồi 9 giờ 47 phút ngày 2-9, lãnh đạo Việt Nam đề nghị tổ y tế Trung Quốc tạm thời giữ bí mật, không nên rời khỏi Phủ Chủ tịch, không nên liên hệ với bên ngoài. Mãi đến ngày 4-9, sau khi Việt Nam công bố tin Hồ Chủ tịch qua đời, tổ y tế mới rời Phủ Chủ tịch chuyển đến ở trong một nhà khách của quân đội tại Hà Nội.
0 giờ ngày 4-9, Đại sứ Vương Ấu Bình gặp Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh thông báo đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Trung Quốc do đồng chí Chu Ân Lai-Uỷ viên thường vụ Bộ Chính trị, Thủ tướng Quốc Vụ viện làm trưởng đoàn sẽ sang chia buồn. Phó trưởng đoàn là đồng chí Diệp Kiếm Anh-Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân uỷ Trung ương. Các thành viên khác của đoàn gồm Vi Quốc Thanh-Uỷ viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Uỷ ban Cách mạng Khu tự trị dân tộc Choang - Quảng Tây và Vương Ấu Bình-Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam. Đoàn sẽ đáp chuyên cơ đến Hà Nội khoảng 7 giờ sáng. Đồng chí Nguyễn Duy Trinh ghi nhận sẽ báo cáo ngay với Trung ương.
2 giờ sáng, đồng chí Nguyễn Duy Trinh gặp Đại sứ Vương Ấu Bình trả lời đồng ý. Nhưng điều băn khoăn là: Phía Việt Nam chưa chuẩn bị xong lễ viếng, hơn nữa di hài Hồ Chủ tịch hiện đang được làm thuốc để bảo quản lâu dài. Do vậy đoàn đại biểu sẽ không có dịp được nghiêng mình chào từ biệt trước thi hài của Người.
Đại sứ Vương Ấu Bình sau khi báo cáo với Trung ương những nội dung trả lời của Việt Nam và nội dung nói chuyện với đồng chí Nguyễn Duy Trinh liền cho xe ra sân bay để đón đoàn đại biểu. Ra sân bay đón đoàn còn có các nhà lãnh đạo Việt Nam là Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Duy Trinh và Bùi Quang Tạo.
7 giờ mà chuyên cơ vẫn chưa tới. Nửa tiếng sau Đại sứ Vương Ấu Bình đề nghị các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp ra về trước còn Đại sứ ở lại chờ thêm lát nữa. Nhưng vẫn không thấy máy bay tới nên ông đành cùng các đồng chí Nguyễn Duy Trinh và Nguyễn Cơ Thạch rời sân bay ra về. Trên đường về Đại sứ gặp xe của sứ quán Trung Quốc chạy ra. Các đồng chí trên xe báo cáo với Đại sứ: “Vừa nhận được điện của sân bay báo cho biết Thủ tướng đã đến nơi rồi!”. Đại sứ vội vàng cho xe quay lại sân bay ngay. Trên đường quay lại thì gặp xe của Thủ tướng Chu Ân Lai. Thủ tướng ngồi trong xe vẫy tay ra hiệu cho Đại sứ cùng Thủ tướng về nhà khách.
Trên đường bay, đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Trung Quốc nhận được điện báo cáo của sứ quán nên đã tạm thời hạ cánh xuống Nam Ninh. Sau khi nghiên cứu tình hình, đoàn vẫn quyết định thực hiện theo kế hoạch cũ nên mới đến chậm 2 tiếng so với dự định. Về việc này, Thủ Tướng Chu Ân Lai giải thích với các nhà lãnh đạo Việt Nam là: “Hôm nay đến rất cập rập, trên đường đi nhận được thông báo của đồng chí Nguyễn Duy Trinh cho biết Trung ương Đảng Việt Nam sẽ tổ chức Quốc tang. Chúng tôi biết không còn khả năng nghiêng mình chào từ biệt trước thi hài của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhưng vì chúng tôi đã lên đường rồi nên phải sang. Theo ý kiến chủ nhà thì phải chờ vài ngày nữa mới tổ chức Quốc tang. Tới lúc đó chúng tôi sẽ lại cử đoàn sang dự. Còn lần này chúng tôi sang là để chia buồn”.
Thủ tướng Chu Ân Lai nghỉ tại nhà khách Phạm Ngũ Lão. Các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp đến thăm Thủ tướng đầu tiên, sau đó là các đồng chí Trường Trinh, Hoàng Quốc Việt, Bùi Quang Tạo. Khi gặp Thủ tướng Chu Ân Lai các đồng chí Phạm Văn đồng, Võ Nguyên Giáp đều oà khóc. Thủ tướng cũng không cầm được nước mắt và nói: “Tôi đến muộn rồi, tôi đến muộn rồi!”. Toàn bộ gian sảnh tràn đầy không khí đau thương.
3 giờ chiều, đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Trung Quốc do Thủ tướng Chu Ân Lai dẫn đầu đến Phủ Chủ tịch chia buồn. Do bàn thờ chưa lập xong nên hai bên Trung- Việt hội đàm trước. Còn lễ viếng sẽ tổ chức lui vào 5 giờ chiều.
Thủ tướng Chu Ân Lai tiến đến trước bàn thờ. Các đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam do đồng chí Lê Duẩn dẫn đầu lần lượt ôm lấy Thủ Tướng Chu Ân Lai. Đoàn đại biểu đặt vòng hoa trước chân dung Hồ Chủ tịch. Mặc niệm xong, Thủ Tướng Chu Ân Lai ghi và ký sổ tang, tiếp đến các thành viên trong đoàn cũng lần lượt ký tên vào sổ tang.
Khoảng 7 giờ tối, lãnh đạo Việt Nam sắp xếp mời Thủ tướng Chu Ân Lai và đồng chí Diệp Kiếm Anh đến gặp mặt Hồ Chủ tịch lần cuối. Đây là đoàn đại biểu nước ngoài duy nhất được thấy thi hài Hồ Chủ tịch. Đúng 8 giờ tối đoàn rời Hà Nội về nước.
Chiều 8-9, đoàn đại biểu Chính phủ Trung Quốc do đồng chí Lý Tiên Niệm-Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Quốc Vụ viện dẫn đầu đáp chuyên cơ sang Hà Nội dự lễ tang Chủ tịch Hồ Chí Minh. Phó Trưởng đoàn là đồng chí Lý Đức Sinh-Uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị, Uỷ viên Quân uỷ Trung ương, Chủ nhiệm Uỷ ban Cách mạng tỉnh An Huy và đoàn viên là Vương Ấu Bình-Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam. Ngay buổi tối hôm đó, các nhà lãnh đạo Việt Nam là Lê Duẩn, Trường Trinh, Phạm Vân Đồng, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Duy Trinh đã đến nhà khách thăm đoàn đại biểu Đảng, Chính phủ Trung Quốc. Ngày hôm sau đoàn đại biểu Đảng Chính phủ Trung Quốc cùng với 31 đoàn đại biểu các nước khác dự lễ tang Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường Ba Đình- Hà Nội.
Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, Trung Quốc liên tục cử 2 đoàn đại biểu cấp cao sang Hà Nội viếng và chia buồn. Đây là sự kiện đầu tiên trong lịch sử ngoại giao Trung Quốc và cũng hiếm thấy trên thế giới. Lúc bấy giờ Việt Nam đang có chiến tranh. Dư luận nước ngoài cho đây là hành động ngoại giao đặc biệt của Trung Quốc ủng hộ nhân dân Việt Nam đang ở vào phút khó khăn nhất.
(Trích tài liệu từ “Tân Trung Quốc Phong vân- Trung Quốc”)
 
 
Ảnh: Các cán bộ y tế Trung Quốc xúc động trong giờ phút vĩnh biệt Chủ tịch Hồ Chí Minh (2.9.1969)