Phương thức tuyên truyền, giáo dục về cách mạng tháng Tám và ngày độc lập qua các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Hồ Thị Quỳnh Trang
Phòng TTGD
Cách mạng tháng Tám là một sự kiện vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, xiềng xích nô lệ mà thực dân Pháp và phát xít Nhật trói buộc nhân dân ta trong suốt hơn 80 năm đã bị đập tan, chế độ quân chủ chuyên chế từng ngự trị và tồn tại nghìn năm đã bị lật nhào. Nước ta từ một nước thuộc địa đã trở thành một quốc gia độc lập với chính thể dân chủ cộng hòa, dân ta từ thân phận nô lệ đã vươn dậy, trở thành người tự do, người chủ đất nước mình. Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám đánh dấu bước phát triển nhảy vọt quan trọng của Cách mạng Việt Nam, mở ra một kỷ nguyên mới, giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người, kỷ nguyên độc lập, tự do. Với thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Tám, lần đầu tiên chủ nghĩa Mác-Lênin đã được vận dụng sáng tạo và chiến thắng ở một nước thuộc địa.
Về mặt quốc tế, Cách mạng tháng Tám là thắng lợi đầu tiên trong thời đại mới của một dân tộc nhược tiểu đã tự giải phóng khỏi ách đế quốc thực dân. Thắng lợi đó đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần đấu tranh của nhân dân các nước thuộc địa và nửa thuộc địa trên thế giới, đặc biệt là nhân dân châu Á và châu Phi. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: với thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Tám “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm quyền toàn quốc”(1).
Bên cạnh đó, Cách mạng tháng Tám thành công phần lớn là nhờ vào vai trò lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giữa lúc cách mạng Việt Nam rơi vào bế tắc về đường lối và tổ chức lãnh đạo, Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường cách mạng vô sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là lãnh tụ Hồ Chí Minh, nhân dân Việt Nam đã gắn kết thành một khối, phát huy cao độ sức mạnh toàn dân tộc, làm nên thắng lợi cách mạng tháng Tám năm 1945, lật đổ chế độ thực dân, phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.
Trong sự nghiệp của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng công tác tuyên truyền giáo dục truyền thống lịch sử vẻ vang của dân tộc, đặc biệt với cuộc cách mạng Tháng Tám nhằm khích lệ lòng tự hào yêu nước, khí phách anh hùng của nhân dân ta trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Ngày 2/9/1946, kỷ niệm tròn một năm cách mạng Tháng Tám và ngày Độc Lập của Tổ quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đang ở thăm nước Pháp. Người đã đến dự buổi lễ kỷ niệm thiêng liêng này do Hội liên hiệp Việt kiều và Hội hữu nghị Pháp-Việt tổ chức tại Paris với hơn 3000 người tham dự. Trong bối cảnh một cuộc chiến tranh vẫn đang rình rập, cuộc đàm phán ngoại giao giữa hai nước đang đi đến bế tắc, nền hòa bình tự do của Tổ quốc đứng trước nguy hiểm cận kề, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bài diễn văn bằng tiếng Pháp, có đoạn: “Việc có mặt của nhiều nhân vật nổi tiếng, với một cử tọa đông đảo như thế này, khiến cho buổi lễ trọng thể này có một ý nghĩa sâu sắc”, Người khẳng định: “Trong ngày lễ kỷ niệm này, ý nghĩ của tôi hướng về đất nước của tổ tiên, hướng về Tổ quốc xa xôi với tất cả tấm lòng tôn kính và yêu mến. Tôi xin long trọng bày tỏ sự kính trọng đối với nhân dân Việt Nam anh dũng của chúng ta, đã nêu cao lý tưởng dân chủ và đã không lùi bước trước bất kỳ hy sinh nào để bảo vệ tự do của mình. Chính là sự đoàn kết, đoàn kết hoàn toàn và không gì phá vỡ nổi của toàn thể nhân dân chúng ta đã khai sinh ra nước Cộng hòa của mình…” và Người đặt ra câu hỏi: “Nước Pháp mới đặt ra cho mình mục đích là giải phóng các dân tộc. Tại sao nước Pháp mới lại vô tình trước số phận của nhân dân các nước đang đeo đuổi những lý tưởng của chính mình?”(2).  
Trong bài Diễn văn nhân kỷ niệm ngày Quốc khánh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (2/9/1945 - 2/9/1957), Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Ngày kỷ niệm hôm nay là một ngày lịch sử vẻ vang của cả dân tộc ta. Cách đây 12 năm, toàn dân ta từ Bắc chí Nam, đã đoàn kết đứng dậy làm Cách mạng tháng Tám thành công, lập nên chế độ Dân chủ Cộng hòa. Từ đó, trải qua tám, chín năm, toàn dân ta đã đoàn kết kháng chiến anh dũng và gian khổ. Kết quả là kháng chiến thắng lợi, thành quả của Cách mạng tháng Tám được bảo vệ, hòa bình được lập lại trong cả nước, miền Bắc của ta được hoàn toàn giải phóng, Hiệp định Giơ-ne-vơ công nhận chủ quyền, độc lập, thống nhất và lãnh thổ toàn vẹn của nước ta. Ngày kỷ niệm hôm nay là một ngày đầy tin tưởng, phấn khởi, đoàn kết, tin tưởng ở sức mạnh đoàn kết của toàn dân, tin tưởng ở thắng lợi cuối cùng của hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ trong cả nước”(3). Từ khi hòa bình được lập lại ở miền Bắc, cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân ta đã bước vào một giai đoạn mới. Đảng, Chính phủ đoàn kết và lãnh đạo toàn dân, ra sức củng cố và xây dựng miền Bắc tiến dần lên CNXH, đồng thời tiếp tục đấu tranh để thống nhất nước nhà trên cơ sở độc lập và dân chủ bằng phương pháp hòa bình, góp phần bảo vệ công cuộc hòa bình ở Á Đông và trên thế giới. Trải qua thời gian ba năm, nhân dân ta ở miền Bắc đã ra sức khắc phục khó khăn, lao động sản xuất, thu được những thành tích to lớn trong công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, bước đầu phát triển văn hóa, giảm bớt khó khăn và dần dần cải thiện đời sống cho nhân dân, ở cả miền đồng bằng và miền núi. Trong buổi kỷ niệm hôm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khen ngợi tinh thần lao động cần cù, đoàn kết cố gắng của nhân dân ta; khen ngợi tinh thần tích cực phục vụ nhân dân, xây dựng đất nước của bộ đôi, cán bộ tất cả các ngành, các cấp. Người nêu rõ: “Nhiệm vụ của chúng ta trong năm nay là phải tích cực tăng gia sản xuất và tiết kiệm hơn nữa, phấn đấu để hoàn thành kế hoạch Nhà nước, căn bản khôi phục kinh tế của miền Bắc, làm cho đời sống của nhân dân ta được dần dần cải thiện thêm, chuẩn bị điều kiện để sang năm 1958, chúng ta tiến tới xây dựng miền Bắc theo một kế hạch dài hạn”(4). Trong khi miền Bắc ngày càng được vững mạnh thêm thì miền Nam nước ta, đế quốc Mỹ càng tăng cường can thiệp, tăng thêm binh bị, nắm hết kinh tế, cùng chính quyền miền Nam phá hoại Hiệp định Giơnevơ, phá hoại hòa bình và thống nhất của nước ta. Chúng dùng mọi thủ đoạn khủng bố, đàn áp, âm mưu dập tắt tinh thần yêu nước và ý chí thống nhất của đồng bào miền Nam. Nhưng đồng bào miền Nam anh dũng ngày càng đoàn kết rộng rãi hơn, đấu tranh đòi cải thiện đời sống, đòi tự do dân chủ, đòi thống nhất nước nhà bằng phương pháp hòa bình. Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã nhiều lần đề nghị chính quyền miền Nam cần có sự tiếp xúc giữa hai miền, lập lại quan hệ bình thường, tiến tới bàn hiệp thương tổng tuyển cử để thống nhất nước nhà. Nhưng chính quyền miền Nam vẫn ngoan cố cự tuyệt, họ đi ngược lại nguyện vọng tha thiết của toàn dân ta. Trước tình thế đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi “Đồng bào ta ở miền Nam và trong cả nước phải tiếp tục kiên trì đấu tranh, đòi chính quyền miền Nam phải tôn trọng ý chí của nhân dân… Toàn dân ta phải tăng cường đoàn kết hơn nữa, lao động cần cù, đấu tranh bền bỉ hơn nữa. Luôn luôn nêu cao tinh thần phấn khởi, tin tưởng, kiên quyết tiến lên. Chúng ta nhất định thắng lợi”(5).
Trong công cuộc xây dựng đất nước, thống nhất Tổ quốc, nhân dân ta đã được sự giúp đỡ vô tư của các nước anh em, đứng đầu là Liên Xô và Trung Quốc; và được sự đồng tình ủng hộ của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới, nhất là nhân dân các nước Á-Phi, Ấn Độ, Nam Dương, Miến Điện, Ai Cập,… Giữa các nước anh em với nước ta, mọi việc đều ý hợp tâm đầu, vì chúng ta ở trong đại gia đình XHCN, cùng phấn đấu dưới ngọn cờ vẻ vang của chủ nghĩa Mác-Lênin, cùng phấn đấu cho một lý tưởng cao quý là chủ nghĩa xã hội. Chính vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh mong muốn Chính phủ và nhân dân ta cần thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết quốc tế, tình hữu nghị giữa các dân tộc. Và qua những chuyến thăm hữu nghị với các nước anh em, Người cảm thấy rất vui sướng và thấm thía tình đoàn kết, hữu nghị sâu sắc của nhân dân các nước anh em đối với nhân dân Việt Nam. Đó là vinh dự của nhân dân ta, của Tổ quốc ta, là biểu hiện của tinh thần quốc tế cao cả - cơ sở vững chắc cho mối quan hệ bền vững giữa các nước anh em trong đại gia đình xã hội chủ nghĩa. Với sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và Chính phủ, với sự đoàn kết nhất trí, lòng tin tưởng vững chắc, và với tinh thần tự lực cánh sinh của mình, với sự giúp đỡ vô tư của các nước anh em, với sự ủng hộ của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới, nhất là nhân dân các nước Á – Phi, nhân dân ta nhất định khắc phục được mọi khó khăn, làm tròn nhiệm vụ vẻ vang mà Đảng và Chính phủ đã đề ra. Trong Bài nói tại cuộc mít tinh của nhân dân Thủ đô kỷ niệm ngày 2-9 (2/9/1945 - 2/9/1959), Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Hôm nay là một ngày vui sướng của chúng ta, cũng là một ngày vui sướng của các nước anh em trong phe xã hội chủ nghĩa, của các nước bạn trong phong trào dân tộc giải phóng. Trong 14 năm qua, phe ta ngày càng mạnh. Kinh tế, chính trị, văn hóa, ngoại giao, quốc phòng của nước ta ngày càng tiến bộ và sẽ tiến bộ nhiều hơn nữa. Chúng ta quyết xây dựng một nước VN hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh. Chúng ta nhất định thắng lợi”(6). Trong buổi kỷ niệm ngày hôm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Đảng, Chính phủ và nhân dân ta bày tỏ sự vui mừng khi được đón tiếp đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ do đồng chí Thủ tướng Xêđenban lãnh đạo đến dự lễ Quốc khánh với toàn dân ta và chuyển tình hữu nghị thân thiết nhất của nhân dân Mông Cổ cho nhân dân ta. Người hô to: “Tình hữu nghị giữa nhân dân Mông Cổ và nhân dân Việt Nam muôn năm! Tình đoàn kết giữa các nước xã hội chủ nghĩa đứng đầu là Liên Xô vĩ đại muôn năm!”(7). Ngay sau đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng thể hiện sự trân trọng khi được tiếp đón những phái đoàn và những đại biểu các nước anh em và các nước bạn đến dự lễ Quốc khánh với nhân dân ta như đoàn đại biểu Tổng công hội Trung Quốc, đại biểu Hội đồng Trung ương các công đoàn Bungari, đoàn đại biểu công nhân Nhà máy dệt Bình Nhưỡng, đoàn đại biểu thanh niên Inđônêxia, đoàn đại biểu thanh niên Xâylan, đoàn đại biểu phụ nữ Angiêri, đoàn đại biểu phụ nữ Tuynidi, đại biểu Phật giáo Nêpan, bà Idaben Blum, Ủy viên Chủ tịch đoàn Hội đồng hòa bình thế giới, đoàn thể thao Irắc,v.v… Để thể hiện sâu sắc hơn tình cảm của nhân dân Việt Nam dành cho các nước anh em đến dự buổi lễ hôm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng tất cả mọi người hô to:“Hoan hô các phái đoàn và đại biểu! Tình đoàn kết giữa nhân dân các nước Á – Phi muôn năm! Chủ nghĩa xã hội muôn năm! Hòa bình thế giới muôn năm! Hòa bình thế giới muôn năm!”(8).
Trong buổi trả lời phỏng vấn của Báo Tin tức Mátxcơva nhân dịp ngày Quốc khánh, khi được phóng viên báo chí hỏi rằng:“Độc giả báo chúng tôi sẽ rất vui mừng được biết ý kiến của Chủ tịch về sự phát triển kinh tế và văn hóa của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa giai đoạn hiện nay. Chủ tịch có thể nói cho chúng tôi biết những gì về vấn đề đó”(9). Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời: “Nhờ những cố gắng của bản thân chúng tôi và sự giúp đỡ thân ái của những nước anh em, trước hết là của Liên Xô và nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chúng tôi đã thu được những tiến bộ như những con số dưới đây chỉ rõ một cách vắn tắt: Nền kinh tế từ năm 1955 đến năm 1959 đã có sự phát triển vượt bậc (Sản lượng lúa tăng từ 3.604.000 tấn lên 5.526.000 tấn; Điện tăng từ 52.936.000 kwh lên 200.000.000 kwh, Than tăng từ 641.500 tấn lên 2.050.000 tấn); Nền văn hóa từ năm 1955 đến năm 1959 cũng có sự tiến bộ rõ rệt (Học sinh các trường phổ thông tăng từ 716.000 lên 1.460.000, Sinh viên tăng từ 1.122 lên 8.200, Học sinh các trường kỹ thuật tăng từ 3.277 lên 16.000). Trước kia, 95% nhân dân là mù chữ, hiện nay nạn mù chữ đã được thanh toán”. Ngay sau đó, khi được hỏi về đặc điểm nổi bật trong mối quan hệ giữa hai nước Liên Xô – Việt Nam là như thế nào thì Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rất rõ ràng: “Đặc điểm của mối quan hệ giữa hai nước chúng ta là tình thân ái vô sản” (10).
 Có thể nói rằng, những nội dung tuyên truyền giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Cách mạng tháng Tám và ngày Quốc khánh (2-9) mang ý nghĩa thiết thực và hiệu quả trong công tác tư tưởng văn hóa, khơi dậy truyền thống hào hùng của dân tộc và thôi thúc tinh thần đoàn kết chống ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập quý giá của Tổ quốc Việt Nam. Nội dung của những tác phẩm tuyên truyền giáo dục này súc tích, ngắn gọn, sâu sắc, tiêu biểu và quần chúng mang đặc trưng văn hóa và phong cách Hồ Chí Minh. Trải qua 70 năm lịch sử nhưng ý nghĩa và tác dụng tuyên truyền giáo dục về cách mạng Tháng Tám và ngày Độc Lập của dân tộc ta vẫn còn nguyên giá trị vì vậy chúng ta cần phải học tập phương thức cách thức tuyên truyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh để ứng dụng trong bối cảnh lịch sử mới  của dân tộc. Và đặc biệt là trong những cơ quan tuyên truyền về Đảng và Bác Hồ như Bảo tàng Hồ Chí Minh, Khu di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng cũng nên có những nội dung thiết thực gắn với những sự kiện lịch sử của đất nước để phối hợp tuyên truyền nhanh chóng, hiệu quả cho cán bộ và quảng đại quần chúng nhân dân.

    Chú thích:
1.Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 1995, t.6, tr.159.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H. 2011, t4, tr 326-327
3.Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011, t.11, tr.80.
4.Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011, t.11, tr.81.
5.Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011, t.11, tr.82.
6,7.Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011, t.12, tr.274.
8. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011, t.11, tr. 275.
9. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011, t.11, tr.277.
10,11,12. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011, t.11, tr.278.