Ngôi nhà người công nhân điện

Những ngày đầu tiên tiếp quản Thủ đô, Văn phòng Trung ương bố trí nơi làm việc tạm thời của Bác ở khu Đồn Thủy cũ. Ít ngày sau, Văn phòng mời Bác về ở một biệt thự. Biết tin này, Bác bảo các anh đưa Bác đến thăm nơi đó trước. Cùng đi với Bác hôm đó có anh Bảy, anh Kiên, anh Vũ Kỳ và một số đồng chí phục vụ, bảo vệ.
Chiếc xe con đưa Bác đến cuối đường Phan Đình Phùng, rẽ vào con đường nhỏ trải nhựa phẳng lỳ, băng qua vườn cổ thụ rồi dừng lại trước ngôi nhà lớn. Đây vốn là dinh của Toàn quyền Pháp ở Đông Dương, được xây từ những năm đầu thế kỷ XX. Đứng trước công trình kiến trúc theo kiểu Pháp lộng lẫy ấy khiến tôi nhớ lại những ngày Hà Nội còn tạm chiếm, Phủ Toàn quyền luôn được canh phòng cẩn mật, người dân Việt Nam không mấy ai dám đến gần. Giờ đây, cả ngôi nhà và khu vực rộng lớn thuộc về nhân dân, sẽ là nơi Bác làm việc.
Bác dạo quanh ngôi nhà một lượt, Người nói với chúng tôi:
- Ngôi nhà đẹp đấy. Các chú hãy quét dọn sạch sẽ, sửa chữa lại làm nơi vui chơi cho các cháu thiếu nhi. Bác không ở đây đâu. Bây giờ các chú cho Bác xem những nhà khác ở khu vực này.
Các đồng chí phục vụ hướng dẫn Bác đi qua khu vườn rất rộng ở phía trái ngôi nhà. Ngoài đường náo nhiệt nhưng ở đây thật yên tĩnh. Trong vườn có nhiều loài cây. Bác ung dung vừa đi vừa ngắm cảnh. Đến dãy nhà trước đây dành cho những người phục dịch trong Phủ Toàn quyền, Bác xem khắp lượt, rồi chỉ một căn nhà nhỏ nhất nói với đồng chí đi cùng: Các chú hãy sắp xếp cho Bác ở nhà này. (Đó là căn nhà của người thợ điện, có lẽ lâu ngày ít có người qua lại nên lá cây phủ dày lối đi, quanh nhà cây hoang cỏ dại mọc cao). Các đồng chí đi theo rất ngạc nhiên, nhưng biết tính Bác, khi Người quyết định điều gì đều đã cân nhắc kỹ nên đã làm theo đúng lời Người.
Bác ở căn phòng hẹp nên mùa hè rất nóng. Bác thường dùng chiếc quạt bằng mo cau do Bác tự làm. Anh em ở Bộ Ngoại giao thương Bác ở nóng bức nên đã mua biếu Bác một chiếc điều hoà nhiệt độ do nước ngoài sản xuất. Nhân một hôm Bác đi công tác, anh em phục vụ lắp máy điều hoà vào phòng của Bác. Mọi người rất hồi hộp chờ đợi xem Bác có ý kiến gì không? Vừa về đến nhà, khi bước vào phòng, Bác đứng lại hỏi tôi: “Chú ơi, hôm nay nhà mình có mùi gì lạ quá” (chả là chiếc điều hoà có một bình bơm nước hoa tự động. Khi máy vận hành thì nước hoa bay ra nên trong phòng lúc nào cũng phảng phất mùi thơm). Biết không dấu được Bác, các đồng chí phục vụ phải trình bày lý do về chiếc điều hoà. Không thấy Bác nói gì mọi người ai nấy đều vui mừng, phấn khởi. Nhưng chỉ đến buổi chiều, Bác cho gọi các đồng chí phục vụ đến, Người nói: các chú hãy đem chiếc điều hòa này cho anh em thương binh ở Hàng Bột. Hôm Bác đến thăm thấy các chú ấy ở nóng lắm. Còn Bác thì chưa cần. Các đồng chí Trung ương khác còn chưa có sao Bác lại được dùng. Thế là ngay chiều hôm ấy anh em phục vụ lại phải chuyển chiếc máy điều hoà cho anh em thương binh theo yêu cầu của Bác.