Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh

Bảo tàng Hồ Chí Minh – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh  hiện tọa lạc tại số 1 Nguyễn Tất Thành, phường 12, quận 4 (Điện thoại: (84-8) 9 401 053 và 8255740). Là một đơn vị thuộc Sở Văn hoá Thông tin TP. Hồ Chí Minh và là một chi nhánh nằm trong Hệ thống các Bảo tàng và Di tích lưu niệm về Chủ tịch Hồ Ch Minh  trong cả nước.

Bảo tàng trước đây là một trụ sở của Tổng Công ty vận tải Hoàng đế (Messageries Impériales) - một trong những công trình đầu tiên do thực dân Pháp xây dựng sau khi chiếm được Sài Gòn.

Ngôi nhà được xây dựng từ giữa năm 1862 đến cuối năm 1863 hoàn thành với lối kiến trúc phương Tây nhưng trên nóc nhà gắn hai con rồng châu đầu vào mặt trăng theo mô típ “ Lưỡng long chầu nguyệt” - một kiểu kiến trúc quen thuộc của đình chùa Việt Nam. Với kiểu kiến trúc độc đáo đó nên trụ sở của Tổng Công ty vận tải Hoàng đế (Hotel Des Messageries  Impériales) còn được gọi là Nhà Rồng và bến cảng cũng mang tên là Bến Nhà Rồng.

Năm 1955, sau khi thực dân Pháp thất bại ở Việt Nam, thương cảng Sài Gòn được chuyển giao cho chính quyền miền Nam Việt Nam quản lý. Họ đã tu bổ lại mái ngôi nhà và thay thế hai con rồng cũ bằng hai con rồng khác với tư thế quay đầu ra. Năm 1965, ngôi Nhà Rồng do quân đội Mỹ sử dụng làm trụ sở của Cơ quan tiếp nhận viện trợ quân sự Mỹ. Năm 1957, sau ngày đất nước thống nhất, Nhà Rồng - biểu tượng của cảng Sài Gòn - thuộc Cục đường biển Việt Nam quản lý.

Để ghi nhớ sự kiện ngày 5/6/1911, Bác Hồ (lúc bấy giờ là Văn Ba) đã xuống tàu Amiral Latouche Tréville từ bến cảng Sài Gòn, để đi ra nước ngoài tìm đường cứu nước, sau ngày giải phóng đất nước Nhà Rồng được giữ lại làm Di tích Lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngày 2/9/1979 - nhân kỷ niệm 10 năm ngày mất của Người - nơi đây đã mở cửa đón khách tham quan phần trưng bày về “Sự nghiệp tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890- 1945)”. Đến ngày 20/9/1982, Uỷ ban Nhân dân TP. Hồ Chí Minh ra quyết định số 236/QĐ-UB-NCVX chính thức chuyển “Khu lưu niện Chủ tịch Hồ Chí Minh” thành “Bảo tàng Hồ Chí Minh. Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh”. Bảo tàng có nhiệm vụ nghiên cứu sưu tầm, bảo quản, trưng bày, tuyên truyền về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh  trên cơ sở các tư liệu, hiện vật của Bảo tàng; đặc biệt nhấn mạnh đến sự kiện Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước và mối quan hệ của Bác Hồ đối với nhân dân Sài Gòn và nhân dân miền Nam Việt Nam.

Ngoài những hoạt động chính, Bảo tàng còn tiến hành những hoạt tuyên truyền giáo dục rộng rãi nhằm làm cho tư tưởng và đạo đức của Hồ Chí Minh đi sâu vào quần chúng nhân dân, đặc biệt là các thế hệ trẻ. Đó là các hoạt động như: tổ chức các Hội nghị khoa học, các cuộc toạ đàm giữa các thế hệ, nói chuyện chuyên đề về Bác, chiếu phim, thực hiện sưu tập những tư liệu hồi ký về Bác, các ấn phẩm về Bảo tàng, tổ chức kết nạp Đảng, Đoàn, Đội; tổ chức thi tiếng hát về Bác Hồ… Bảo tàng còn là nơi hội họp, gặp gỡ của các tổ chức, đoàn thể đến sinh hoạt truyền thống, học tập và vui chơi; là nơi ra quân của nhièu phong trào cách mạng sôi nổi của thành phố, đặc biệt các ngày 30/4, 1/5, 5/6 ,2/9…

Trong gần 30 năm hoạt động, Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh đã trở thành một trung tâm giáo dục về lịch sử cách mạng, về tư tưởng đạo đức và cuộc đời hoạt động vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bảo tàng đã đón tiếp trên 15 triệu lượt khách tham quan từ khắp nơi trong nước và khách quốc tế, đặc biệt có hàng trăm đoàn nguyên thủ quốc gia và cao cấp  các nước đến thăm viếng, tìm hiểu nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh … Với những thành tích trên, năm 1966 bảo tàng vinh dự được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao Động hạng III. Đặc biệt, năm 1998 nhân dịp kỷ niệm 300 năm Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh , Nhà Rồng đã được chọn làm biểu tượng của Thành phố. Đồng thời UBND Thành phố đã phối hợp với Hiệp hội Lyon của Pháp đầu tư trang thiết bị hệ thống chiếu sáng mỹ thuật cho Bảo tàng, công trình đã khánh thành vào ngày 21/11/1998, làm nổi bật một cách hài hoà các khối kiến trúc đem lại sức sống và năng động cho ngôi Nhà Rồng về đêm.