Thác dẫng - tâm điểm về nguồn ở chiến khu việt bắc

Xó Bình Yên (thuộc huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyờn Quang) có 3 thôn: Lập Binh, Khâu Lấu và Đồng Mun. Khu rừng đại ngàn trên núi dưới sông, địa hình hiểm trở, phong cảnh thơ mộng mang tên Thác Dẫng thuộc địa phận thôn Lập Binh là nơi đóng Đại bản doanh lâu dài, ổn định của Chính phủ kháng chiến. Bình Yên giáp ranh với 5 xã: Tân Trào, Minh Thanh, Tứ Thịnh, Hợp Thành, Lương Thiện nhìn bản đồ ví như một ngôi sao năm cánh - cánh trên là Tân Trào được cán bộ nhân dân vinh danh là Thủ đô khu giải phóng (trước cách mạng tháng 8/1945 Bác Hồ từ Cao Bằng qua Bắc Kạn về thẳng Sơn Dương không qua Thái Nguyên), và góc giao điểm hai cánh dưới lại là làng Sảo, Hợp Thành ngày 2/4/1947, Bác Hồ trở lại chiến khu từ địa điểm này.
Lấy Thác Dẫng làm trung tâm, cụm các cơ quan Trung ương đều năm quanh trong bán kính mươi cây số có Ban thường trực Quốc hội - cách 1 cây số, ở xóm Toa, xã Minh Thanh, cũng là địa danh đóng trụ sở của nhiều bộ, ngành, cơ quan cấp Trung ương; Thời đó Chính phủ có 15 Bộ, chỉ duy nhất Bộ Quốc phòng đóng ổn định tại xã Bảo Biên, Định Hoá; Văn phòng Tổng Bí thư Trường Chinh ở xã Thanh Định, tới tháng 9/1953 cũng rút về khu hầm ngầm Kim Quan để chuẩn bị đánh lớn Đông Xuân 1953 - 1954 và trận quyết định Điện Biên Phủ.
Tại Thác Dẫng, ngôi nhà sàn “chuồng chim” là nơi Bác Hồ ở, làm việc hoặc lưu lại nghỉ trưa khi Người sơ tán ra Khâu Lấu, Lũng Tẩu, Hang Bòng cách đó vài ba trăm mét đường chim bay hoặc trở về sau các chuyến đi xa như: đi Trung Quốc, Liên Xô khai thông quan hệ quốc tế 3 tháng đầu năm 1950, hơn nửa tháng trực tiếp đi thị sát, chỉ đạo chiến dịch Biên Giới tháng 10/1950, lên Chiêm Hoá chuẩn bị tổ chức Đại hội II của Đảng ra hoạt động công khai, đổi tên là Đảng Lao động Việt Nam thỏng 2/1951.
Dù Bác Hồ “sơ tán” nơi đâu cũng về Nhà khách Chính phủ ở cụm Thác Dẫng đón bầu bạn tìm đến: khách đến từ miền Nam ruột thịt, từ Paris, Moskva, từ núi rừng kháng chiến của anh em Lào - Campuchia….Nơi ở của chuyên gia Trung Quốc, ông trưởng đoàn sau là Đại sứ La Quý Ba ở thôn Đồng Đon, Minh Thanh. Nhà lãnh đạo cách mạng Lào Hoàng thân Xuphanuvông ở làng Ngòi, “kín đáo” hơn….
Về thời gian Bác Hồ ở cụm Đại bản doanh Thác Dẫng, theo thống kê chi tiết từ nhiều nguồn tư liệu: Nhật ký của các ông Vũ Kỳ (1921 - 2005), Tạ Quang Chiến, từ Đề án tổng thể Phục hồi, tôn tạo và phát huy khu di tích lịch sử cách mạng và kháng chiến chiến khu Việt Bắc (giai đoạn 1941 - 1954) của Bộ VHTT ấn hành tháng 3/1998..v..v..., thì ngày ấy mang mật hiệu CQ 41 hoặc CQ B là khoảng 4 năm 3 tháng trong tổng số 5 năm 10 tháng 25 ngày Người ở, làm việc tại Tuyên Quang (ở Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên 1 năm 7 tháng; Phú Thọ 1 tháng; Hà Tây 3 tháng 5 ngày - trong tổng số 7 năm 10 tháng, kể từ ngày rút khỏi Hà Nội). Với gần 40 lần di chuyển gọn nhẹ, không “sơ tán” theo văn phòng. (Theo Tạ Quang Chiến, tư liệu: Hồ Chí Minh. Những địa danh và sự kiện cần ghi nhớ (thời kỳ 1945 - 1954).Những Bài họckinh nghiệm từ Thác Dẫng
          1. Căn cứ địa lâu dài. Đầu tháng 5/1945, Bác Hồ ở Pắc Bó với tầm nhìn bao quát trước mắt cần lập căn cứ ở vùng rừng núi “tiến khả dĩ công, thoát khả dĩ thủ” nhưng phải gần đồng bằng, Hà Nội, Người chỉ thị ông Võ Nguyên Giáp về Tuyên Quang gặp ông Song Hào đang ở Kim Quan Thượng. Từ các đề xuất đưa ra, Người chọn Tân Trào để chớp thời cơ Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được Độc lập.
          Thế nhưng, trở lại Sơn Dương lần sau tháng 4/1947 với chủ trương kháng chiến trường kỳ, Người lại yêu cầu hai ông Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh tìm nhiều địa điểm dọc triền sông Phó Đáy:…Trên có núi, dưới có sông/có đất gieo trồng, có bãi vui chơi. Thác Dẫng là tâm điểm lý tưởng như vậy, nhưng chỉ ổn định lâu dài với Văn phòng Chủ tịch phủ, còn CQ 41 vẫn luôn di chuyển, nhất là trước hai mùa Thu Đông mỗi năm.
2. An toàn khu liên hoàn. ATK Việt Bắc được đông đảo dư luận đồng tình gồm 3 tỉnh Tuyên Quang, Thái Nguyên, Bắc Kạn với 8 huyện, nhiều xã. Nhưng ổn định lâu dài chỉ có Sơn Dương - Châu Tự Do từ trước tháng 8/1945 và Định Hoa sau đó. Dãy núi Hồng hùng vĩ chia ranh giới hai huyện, qua lại Đèo De và Đèo Muồng (nơi TNXP chúng tôi và các lực lượng khác đang mở lại đường chiến lược Chợ Chu - Hùng Lợi, Yên Sơn, người Pháp bỏ dở năm 1934 thì Hiệp nghị Geneva được ký kết - 7/1954).
Định Hoá “có đường thông với thị xã Thái Nguyên dễ bị uy hiệp,…còn Châu Sơn Dương địa thế hiểm trở hơn, ngăn cách tỉnh lỵ Tuyên Quang bởi con sông Lô, tiện bảo vệ…” (Võ Nguyên Giáp: Xưa và Nay. Số 105 - 12/2001. Trang 6). Vậy là Đại bản doanh của Chính phủ kháng chiến lấy tâm điểm là Thác Dẫng ở bên này núi Hồng, bên kia có lực lượng quân đội án ngữ hoặc tiếp cứu. Hai tên xâm lược Pháp Nhật mấy lần hành quân vào Châu Tự Do đã thất bại nặng nề tại Đèo Khế, Đèo Chắn - tháng 5/1945, và các trận thắng lớn mới diễn ra tháng 10/1947.
3. Nắm sát tình hình cấp dưới. Là người đứng đầu Đảng, Nhà nước, Chính phủ, nhưng Bác không đợi văn bản hoặc triệu tập Tổng Bí thư, Bộ trưởng Quốc phòng về báo cáo trực tiếp tại văn phòng của mình mà hàng tháng (trong hồi ký của mươi chiến sĩ cận vệ thay phiên được theo Người đi công tác đều viết) thường Người vẫn gần thì đi bộ hoặc dùng ngựa nếu đường xa dăm bẩy cây số qua Đèo De. Vì vậy mới thành câu:…Tiện đường sang Bộ Tổng/Thuận lối tới Trung ương. (Chỉ văn phòng Tổng Bí thư. Còn các Ban hàng đầu: Tổ chức, Tuyên huấn, Dân chính, Thanh vận, Phụ vận, Kinh tế…đều đóng quanh cụm Thác Dẫng). Hiện nay, tất cả các cơ quan: Quốc hội, 14 Bộ, Mặt trận, các ban ngành Trung ương đều đã cắm bia quy hoạch, nhiều di tích đã tôn tạo khang trang như Ngoại giao, Công an, Công thương..v..v.. nhiều nhất tại xã Minh Thanh.
4. Gần dân, không gần đường. Câu cửa miệng này theo ý Bác anh em luôn nhắc nhau mỗi khi đi tìm địa điểm di chuyển mới. Xa đường để giữ bí mật. Gần dân để dân che chở. Thôn Lập Binh có trên chục nóc nhà đồng bào Dao ở rải rác ven đồi Thác Dẫng. Anh chị em trong cơ quan được phân công đi dân vận, dạy bình dân học vụ, dạy múa hát cho thiếu nhi, diễn kịch…Đúng là đi dân nhớ, ở dân thương. Dù phải thực hiện triệt để “3 không”: Không nghe, không biết, không thấy, cơ quan tên là Ban kiểm tra 12, ấy thế nhưng nay “các em thiếu nhi” ngày nào đã là ông bà 60 - 70 tuổi mới nói thực: Bác Hồ đến, Bác Hồ đi, đồng bào đều tự hiểu, không ai nói với ai để bảo vệ bí mật cơ quan, bảo vệ Bác Hồ.
Vậy là tấm lòng cao cả của dân, công đức cao dày của lãnh tụ hun đúc nên trai chữ “nhân đức” của dân tộc mới là yếu tố quyết định đưa tới thắng lợi cuối cùng trong mọi cuộc kháng chiến chống ngoại xâm như đúc kết của nhà văn hoá Nguyễn Văn Siêu:   Giặc tan đất nước thanh bình, Phải đâu đất hiểm, bởi mình có Nhân
 
 NHỚ VỀ CỘI NGUỒN THÁC DẪNG
 
Từ trước đến nay có rất ít thông tin về địa danh Thỏc Dẫng bởi vì công việc phục hồi, tôn tạo di tích ở đây chưa được triển khai theo Quyết định số 32/2000/QĐ-BVHTT ngày 04/12/2000 của Bộ VHTT công nhận: Di tích lịch sử Chủ tịch phủ - Thủ tướng phủ thời kỳ 1947 - 1954 xã Bình Yên huyện Sơn Dương Tuyên Quang.
Chính tại đây, chiều 15/8/2005, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng (lỳc đó cũn là Phó Thủ tướng Thường trực) đã chủ trì lễ khởi công phục hồi, tôn tạo khu di tích Chủ tịch phủ - Thủ tướng phủ kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1947 đến 1954. (Báo Nhân dân ngày 16/8/2005). Mới đây, ngày 26/5/2009,  ông Giang Văn Huỳnh- Uỷ viên Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng ban Tuyên giáo Tuyên Quang cho biết 5 trong số 8 hạng mục công trình di tích quan trọng nhất đã căn bản hoàn thành như nhà làm việc của Bác Hồ, của Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng, khu văn phòng Chính phủ, Hội trường lớn, Nhà khách quốc tế. Toàn công trường đang cố gắng dốc sức hoàn thiện tiếp các phần việc còn lại để có thể khánh thành vào cuối năm nay, kịp chuẩn bị đón mừng các ngày đại lễ của dân tộc sang năm 2010.
Khi báo tin vui quan trọng đã mong đợi từ nhiều năm này tại cuộc họp mặt cán bộ nhân viên Ban kiểm tra 12, mật danh văn phòng Chủ tịch Phủ - Thủ tướng Phủ nhân dịp sinh nhật 119 của Bác Hồ, ông Tạ Quang Chiến, người kế nhiệm cố Bộ trưởng Chánh văn phòng Phan Mỹ làm Trưởng ban liên lạc, đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng đặc biệt của việc tôn tạo và phát huy di tích Thác Dẫng. Ông cho biết, đây không phải là công việc riêng của địa phương nên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng rất quan tâm, đã đôi lần nhắc, hỏi về tiến độ triển khai việc tôn tạo, và khi đã hoạt động thì việc phát huy di tích càng quan trọng đối với cả trong nước và quốc tế, cả việc tuyên truyền, giới thiệu, giáo dục về lịch sử, văn hoá, kết hợp với phát triển du lịch sinh thái và xây dựng kinh tế vùng miền có thế mạnh…. Cũng đúng dịp ngày sinh nhật Bác năm nay, nhiều bà con các dân tộc nơi quê hương Ban kiểm tra 12 gửi thư, gọi điện, về Hà Nội phấn khởi báo tin vui: điểm cội nguồn số Một về Bác Hồ ở ATK Việt Bắc sau mươi năm mong chờ sắp được đón khách. Các “em thiếu nhi” xưa, đó lờn chức ông bà ở Lập Binh, rưng rưng nước mắt nhắn nhủ: “….cố lên dự năm nay đấy, sang năm chắc gì còn gặp được nhau…”. Nhưng điều bà con mong mỏi nhất là không chỉ được phát huy giỏ trị di sản vô giá Di tích số Một về Bác Hồ ở ATK, mà còn tin tưởng chờ đợi ở đời sống văn hoá tinh thần, vật chất sẽ nhanh chóng được nâng cao nhờ ở một quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế du lịch môi trường sức khoẻ của cả vùng miền phía Bắc - Tây Bắc của Tổ quốc.
 
Trịnh Tố Long
(Cựu cán bộ TNXP ATK)