Bác Hồ với Tam Đảo (Vĩnh Phúc)

Ths  Nguyễn Thị Bình
Phòng TTGD
Đối với nhiều người dân Việt Nam và bạn bè quốc tế, Tam Đảo (thuộc tỉnh Vĩnh Phúc)  được biết đến không chỉ là danh thắng nổi tiếng, một nơi nghỉ dưỡng lý tưởng mà ở đó còn lưu giữ nhiều di tích lịch sử - văn hoá có ý nghĩa trong tiến trình lịch sử của dân tộc Việt Nam. Nơi đây đã vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh lên thăm và làm việc 3 lần: Lần thứ nhất vào ngày 19/5/1955, Bác lên thăm công trường xây dựng các nhà nghỉ phục vụ chuyên gia các nước anh em; lần thứ hai vào ngày 14 và 15/7/1963 Bác nghỉ tại Nhà Giao tế Trung ương, Bác đến thăm và phát biểu tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc và lần thứ ba vào ngày 27/7/1968 Bác lên dự cuộc họp của Quân uỷ Trung ương.
Tam Đảo là một dãy núi đá ở vùng Đông Bắc Việt Nam, nằm trên địa bàn ba tỉnh Vĩnh Phúc, Thái Nguyên và Tuyên Quang. Gọi là Tam Đảo, vì ở đây có ba ngọn núi cao nhô lên trên biển mây, đó là Thạch Bàn, Thiên Thị và Máng Chỉ, trong đó ngọn cao nhất có độ cao tuyệt đối là 1.591 mét. Tam Đảo cách thủ đô Hà Nội khoảng 80 km bao gồm 50 km theo quốc lộ 2 và khoảng 24 km theo đường quốc lộ 2B trong đó có 13 km đường đèo. Khu du lịch Tam Đảo nằm trên dãy núi Tam Đảo ở độ cao trên 900 m so với mực nước biển. Năm 1904, người Pháp đã phát hiện ra tiềm năng du lịch của khu vực này và đến năm 1906 bắt đầu xây dựng, lúc đó gọi là “Trạm nghỉ mát mùa hè Tam Đảo”, nhằm phục vụ cho những quan chức người Âu ở Bắc Kỳ. Việc xây dựng trạm nghỉ mát có nhiều khó khăn, phần vì địa hình nhưng lý do chính là khó khăn về tài chính. Đến năm 1912, công việc xây dựng mới được tiến hành mạnh hơn và năm 1913 đã khai trương một khách sạn đầu tiên gồm 16 buồng. Phải mất trên 30 năm xây dựng, khu nghỉ mát Tam Đảo mới cơ bản hoàn thành gồm gần 200 biệt thự lớn, nhỏ của tư nhân, khách sạn, nhà hàng, trạm bưu điện, nhà thờ, khu vui chơi, đường dạo, đồn binh và các hạ tầng như điện, nước, đường lên, xuống. 
Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, thực hiện lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tỉnh Vĩnh Phúc đã tiêu thổ kháng chiến từ năm 1947- 1949. Trong thời kỳ này, Tam Đảo đã bị phá trụi, trở nên hoang tàn. Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi (1954), đầu năm 1955, Chính phủ đã giao nhiệm vụ tái thiết Khu nghỉ mát Tam Đảo cho Bộ Kiến trúc đảm nhiệm. Ngay từ mùa xuân 1955, hàng trăm công nhân lao động đã tới Tam Đảo để bắt đầu nhiệm vụ nặng nề là làm sống lại nơi nghỉ dưỡng mà người Pháp đã mất gần 40 năm đầu tư cùng hàng ngàn người dân từ khắp nơi đã đổ mồ hôi, công sức và cả máu để tạo dựng nên. Điều bất ngờ và xúc động đối với cán bộ và công nhân viên công trường tái thiết khu nghỉ mát Tam Đảo là đúng ngày sinh lần thứ 65 của Chủ tịch Hồ Chí Minh (ngày 19- 5- 1955), Người đã lên thăm Tam Đảo. Đây là lần đầu tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm, kiểm tra, động viên cán bộ, công nhân viên đang ngày đêm hàn gắn vết thương chiến tranh trên vùng đất Tam Đảo - Vĩnh Phúc. Nơi Bác đến là công trình phục vụ chuyên gia các nước xã hội chủ nghĩa anh em (những người đã giúp ta xây dựng nền công nghiệp tại miền Bắc) sẽ lên nghỉ mát cuối tuần. Chủ tịch Hồ Chí Minh ân cần thăm hỏi, động viên anh chị em kỹ sư, cán bộ, công nhân đang thi công trên công trường sẽ làm sống lại vẻ đẹp mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người, xứng đáng là khu nghỉ mát do chúng ta làm nên trên đống hoang tàn của chiến tranh.
Sau 3 năm tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với các thành phần kinh tế, Vĩnh Phúc đã thu được thắng lợi khá toàn diện. Với những thành tích đạt được, Vĩnh Phúc được Trung ương đánh giá là tỉnh thuộc loại khá của miền Bắc về cải tạo xã hội chủ nghĩa. Phát huy những thành tựu đạt được, bước vào thời kỳ thực hiện kế hoạch nhà nước 5 năm lần thứ nhất (1961- 1965) theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ III của Đảng và đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, nhất là việc khắc phục được hạn hán. Chính vì vậy, năm 1963, tỉnh Vĩnh Phúc vinh dự được đón Bác 2 lần. Lần thứ nhất, Bác về thăm Đảng bộ, nhân dân Vĩnh Phúc và giao nhiệm vụ cho Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh: “..mỗi đảng viên và mỗi đoàn viên phải xung phong gương mẫu trong mọi công việc, phải ra sức đoàn kết và giúp đỡ bà con cùng tiến bộ, phải làm cho Vĩnh Phúc trở thành một trong những tỉnh giàu có và phồn thịnh nhất ở miền Bắc nước ta…”1. Trong lần thứ 2, Chủ tịch Hồ Chí Minh có chuyến thăm và công tác tại Khu nghỉ mát Tam Đảo, Vĩnh Phúc. Người đã tới thăm và nói chuyện với Đại hội Đảng bộ tỉnh sáng ngày 16- 7- 1963 và đã chúc cán bộ đảng viên tỉnh nhà: “Các cô, các chú làm được nhiều để cho Đảng bộ Vĩnh Phúc trở thành một trong những Đảng bộ khá nhất miền Bắc”2. Lời của Bác trở thành nguồn động viên, cổ vũ Đảng bộ và nhân dân Vĩnh Phúc hăng hái sản xuất, công tác, xây dựng và tổ chức tốt cuộc sống.
Vào năm 1968, khi tuổi đã cao, sức khoẻ kém, Bác vẫn có chuyến công tác lên Tam Đảo - Vĩnh Phúc. Đó là chuyến công tác lên Vĩnh Phúc cuối cùng của Người. Tuy nhiên, theo yêu cầu công việc đây là chuyến đi công tác hoàn toàn bí mật. Không có những cuộc tiếp xúc với lãnh đạo tỉnh và nhân dân Vĩnh Phúc, không có ảnh ghi lại chuyến đi này. Ngày 27-7-1968: 5 giờ 15 phút sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất phát từ Hà Nội, 8 giờ đến Tam Đảo. Người họp với các đồng chí Quân uỷ Trung ương, phát biểu ý kiến với Quân uỷ rồi trở về ngôi nhà gỗ ở khu Giao tế. 10 giờ, Người hẹn đồng chí Bùi Quang Tạo - Bộ trưởng Bộ Kiến trúc tới làm việc. 11 giờ, Bác ăn cơm trưa với các đồng chí Lê Duẩn, Lê Trọng Tấn, Bùi Quang Tạo. 17 giờ, Bác ăn cơm với các đồng chí lái xe và bảo vệ. Đồng chí Văn (tức Đại tướng Võ Nguyên Giáp) sang chào Bác về Hà Nội trước. 17 giờ 45 phút, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời khu nghỉ mát Tam Đảo về Hà Nội.
Những lần Chủ tịch Hồ Chí Minh đến Tam Đảo đều ở ngôi nhà gỗ ở Khu Giao tế tại lưng chừng núi. Khu này có 2 ngôi nhà gỗ chung một kiểu kiến trúc, cách nhau chừng 30 mét. Phía sau nhà số 1 có căn hầm bằng bê tông do công binh ta đào để trú ẩn tránh chiến tranh phá hoại bằng không quân của giặc Mỹ. Hầm khá dài, gấp khúc, có hệ thống điện chiếu sáng và cánh cửa sắt dầy che chắn. Phía trước nhà số 2 có cây ổi và chiếc ghế bằng xi măng.  Thời kỳ chưa có chiến tranh, Chủ tịch Hồ Chí Minh lên Tam Đảo thường nghỉ tại ngôi nhà này. Buổi sáng sớm và chiều tối Bác thường ngồi nghỉ dưới gốc cây ổi hoặc trên ghế đá đọc sách, báo hoặc chuyện trò với cán bộ Trung ương, cán bộ Chính Phủ, cán bộ địa phương, cán bộ chiến sỹ bảo vệ cùng đi với Người. Sau này, khi giặc Mỹ bắn phá miền Bắc, Bác lên Tam Đảo, các đồng chí phục vụ mời Bác nghỉ ở nhà số 1 cho gần hầm trú ẩn hơn. Hiện nay, hai ngôi nhà gỗ đã không còn nữa, chỉ còn lại căn hầm trú ẩn. Cảnh quan Khu Di tích lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Tam Đảo vẫn đủ điều kiện để tôn tạo, phục hồi, phát huy giá trị, phục vụ cho công tác tham quan, nghiên cứu và giáo dục truyền thống.
Đúng như những lời Chủ tịch Hồ Chí Minh dặn dò, Tam Đảo ngày nay đã trở thành một trọng điểm du lịch của tỉnh, với nhiều khách sạn lớn nhỏ phục vụ hàng vạn lượt khách du lịch mỗi năm. Chính vì vậy, kết quả tăng trưởng kinh tế năm 2013 của huyện đạt 10,77%. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (Giá so sánh 2010) tăng 10,77% so với năm 2012. Trong đó: Giá trị sản xuất Nông Lâm Thủy sản: 803,603 tỷ đồng, tăng 3,05% so với năm 2012.  Giá trị sản xuất Công nghiệp- Tiểu thủ công nghiệp – Xây dựng cơ bản: 430,166 tỷ đồng, tăng 15% so với năm 2012.  Giá trị sản xuất Du lịch – Dịch vụ -Thương mại: 525,03 tỷ đồng, tăng 21% so với năm 2012. Tổng thu ngân sách nhà nước là 527.774 triệu đồng, đạt 174,32% so với dự toán giao và bằng 110% so với cùng kỳ, trong đó thu ngân sách trên địa bàn là 46.358 triệu đồng, đạt 139,07% so với dự toán giao, bằng 154,44% so với cùng kỳ3. Trong suốt 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện lần thứ II nhiệm kỳ 2010 - 2015, huyện Tam Đảo đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, tăng dần tỷ trọng thương mại, dịch vụ- công nghiệp, xây dựng và sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 13,23%; cơ cấu kinh tế của huyện đến năm 2015 về thương mại, dịch vụ chiếm 39,7%; nông, lâm nghiệp, thủy sản chiếm 37,67%; công nghiệp xây dựng chiếm 22,63%. Thu nhập bình quân đầu người năm 2015 ước đạt 36,05 triệu đồng…
Tam Đảo ngày nay vẫn đang tiếp tục phát triển để xứng đáng với những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời. Trong thời chiến cũng như thời bình, Đảng bộ và nhân dân Tam Đảo luôn có những đóng góp xứng đáng vào thành công của tỉnh, của đất nước. Những giá trị vật chất và tinh thần mà người dân Tam Đảo sáng tạo ra trong quá trình đấu tranh, xây dựng và trưởng thành là nguồn “tài nguyên” vô giá, bất tận được tôi luyện cùng sự trường tồn của dân tộc và đây chính là nền móng vững chắc để xây dựng Tam Đảo thành huyện giàu đẹp, phồn vinh trong tương lai không xa.
Chú thích:
1 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, H.2011, tập 14, tr.38-41.
2 Hồ Chí Minh Toàn tập, Sđd, tập 14, tr.136- 137.
3 Ủy ban nhân dân huyện Tam Đảo,  Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm   2013 và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2014