Về cuốn sách "Đại sứ quán trong rừng và trước vĩ tuyến 17" hiện đang trưng bày tại ngôi nhà sàn trong khu Phủ Chủ tịch

Vũ Thu Hằng
Phòng ST-KK-TL
Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể sử dụng thông thạo khá nhiều ngoại ngữ. Ngoài các thứ tiếng: Anh, Pháp, Trung, Ý, Đức, Nga thì trên thực tế, Người còn sử dụng được một số ngoại ngữ khác nữa như: tiếng Xiêm (Thái Lan), tiếng Tây Ban Nha... Điều đó lý giải vì sao trên giá sách của Người trong Khu Phủ Chủ tịch có 8 cuốn sách tiếng Tây Ban Nha: Nhật ký của Che ở Bôlivia, Bôlivia dưới con mắt người cùng thời, Văn kiện của Simon Bôlivar,  Hoạ báo Cuba, Chiến tranh và cách mạng ở Tây Ban Nha( tập 1-2), Tuyển tập Hồ Chí Minh, Đại sứ quán trong rừng và trước vĩ tuyến 17. Tuy không chiếm số lượng lớn như sách tiếng Pháp, tiếng Anh... nhưng  số sách tiếng Tây Ban Nha này ít nhiều cũng đã chứng minh được rằng Chủ tịch Hồ Chí Minh dành sự quan tâm và hiểu biết với nhiều quốc gia, dân tộc trên thế giới. Bài viết này sẽ giới thiệu cuốn sách "Đại sứ quán trong rừng và trước vĩ tuyến 17" có in lời đề tặng của tác giả gửi tới Chủ tịch Hồ Chí Minh. 
Cuốn sách "Đại sứ quán trong rừng và trước vĩ tuyến 17" được xuất bản tại Cuba năm 1969, gồm 147 trang in bằng tiếng Tây Ban Nha. Tác giả cuốn sách là nhà báo Cuba Raul Valdes Vivo, nguyên đại sứ Cuba bên cạnh Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam.
Ông Valdes Vivo sinh ngày 21/9/1929 tại La Habana, bắt đầu hoạt động báo chí từ 1946 và tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ. Năm 1959, khi cách mạng Cuba thành công, ông Valdes Vivo là Phó Tổng biên tập báo Hoy (Ngày nay), tiền thân của báo Granma, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Cuba… Ông cũng là nhà lý luận có uy tín ở Cuba, ông có bằng tiến sĩ Xã hội học và là giáo sư của các trường đại học và trường Đảng tại Cuba về các chuyên ngành xã hội học, kinh tế học và quan hệ quốc tế. Từ năm 1965, với tư cách là đại diện của Ủy ban Cuba đoàn kết với Miền Nam Việt Nam, ông đã cùng nữ nhà báo Mácta Rôhát đi thăm Việt Nam và đến tận các vùng giải phóng dưới sự kiểm soát của Mặt trận dân tộc giải phóng Miền Nam và viết nhiều bài phóng sự, ký sự về cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam. Sau đó vào thập kỷ 70, ông từng là Đại sứ nước Cộng hòa Cuba tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và là vị Đại sứ nước ngoài duy nhất trước Chính phủ Lâm thời cộng hòa Miền Nam có trụ sở tại vùng căn cứ giải phóng. Sau hàng thập kỷ công tác và nhiều chuyến thăm tới Việt Nam ông đã có nhiều tác phẩm viết về đất nước, con người Việt Nam trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước, trong đó có những tác phẩm đã được dịch và giới thiệu ở Viêt Nam như “Chuyện kể về Miền Nam Việt Nam”, “Miền Nam Việt Nam: Vũ khí chiến lược của nhân dân”, “Đại sứ quán trong rừng và trước vĩ tuyến 17” và “Bí mật đường Hồ Chí Minh”… (1).
Theo lời tác giả kể trong cuốn sách, ông đã từng sang Việt Nam nhiều lần vào các năm 1965, 1966, 1969. Ở Hà Nội, tác giả đã được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh một vài lần. Cuốn sách này ông viết trong dịp cùng đoàn đại biểu Chính phủ Cuba sang thăm Việt Nam vào mùa xuân năm 1969.
Cuốn "Đại sứ quán trong rừng và trước vĩ tuyến 17" có in lời đề tặng của tác giả với nội dung:
"Kính tặng Hồ Chí Minh, vị Chủ tịch nông dân, người thi sĩ của con người mới.
Kính tặng Nguyễn Hữu Thọ, người lãnh đạo của mặt trận dân tộc giải phóng trong rừng tự do chiến thắng"
Trong lời đề tựa cuốn sách, tác giả viết: "Đại sứ quán trong rừng và trước vĩ tuyến 17" là cuốn sách đạt tới đỉnh cao của một giai đoạn đơm hoa kết quả của tình đoàn kết của Cuba với nhân dân Việt Nam, về tình cảm của Cuba với Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cuốn sách nêu lên 2 nội dung chính:
1. Sự biểu hiện cao nhất của lòng dũng cảm và sức đề kháng của 1 dân tộc bị đế quốc Mỹ ném bom tàn ác hơn 4 năm ở phần vĩ tuyến 17.
2. Việc trình văn bản với Luật sư Nguyễn Hữu Thọ, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam để thành lập "Đại sứ quán khác thường nhất trong rừng" - theo định nghĩa của báo Lơ Piagaro.
Sách gồm 18 chương:
- Nhà và hầm
- Những rễ đỏ trong đất sét của Vĩnh Linh
- Chỉ là một
- Ở đó, nơi mà không gian đo lượng thời gian.
- Khi hoà bình là chiến tranh
- Khi chiến tranh là hoà bình
- Những miệng núi lửa
- Không phải là tội lỗi
- Đội quân đầu bạc
- Ngẩng cao đầu
- Những đội thanh niên xung phong
- Họ đã có họ rồi, một cái họ yêu mến nhất.
- Những người miền Nam ở Hà Nội
- Những người miền Nam ở miền Nam
- Những cuộc gặp gỡ với Hồ Chí Minh
- Những cuộc gặp gỡ với Phi đen
- Chiến tranh của toàn dân
- Nhân dân Việt Nam sẽ không thất bại.
Trong sách còn nhiều ảnh chụp những hoạt động của quân và dân ta trong rừng kháng chiến. Phần cuối cuốn sách gồm các văn kiện mà Việt Nam Thông tấn xã đã dịch như: điện mừng, diễn văn, điện trả lời ...
Theo lời tác giả kể trong cuốn sách thì mỗi lần đến Việt Nam, ông đi từ 2-3 tháng vào các vùng khu 4 khói lửa. Ở Hà Nội, ông đã gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh vài lần nhưng ông cho rằng "đã gặp nhiều lần ở khắp Việt Nam", ý tác giả muốn nói là ở đâu ông cũng gặp tư tưởng Hồ Chí Minh trong mỗi người dân khi ông được tiếp xúc với họ.
Khi tìm hiểu ý nghĩa của cuốn sách với Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng tôi được biết: tác giả viết cuốn sách này trong dịp cùng đoàn đại biểu Chính phủ Cuba sang thăm Việt Nam vào mùa xuân năm 1969 nên sách có thể được chuyển đến Chủ tịch Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ giữa năm 1969 đến trước ngày Người đi xa 2-9-1969.
Theo lời kể của các đồng chí đã phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh như đồng chí Vũ Kỳ, đồng chí Trần Văn Vượng thì những cuốn sách có tại nơi ở và làm việc của Người thường do tác giả gửi sách biếu qua Đại sứ quán ta ở các nước, Đại sứ quán chuyển về qua các đoàn công tác hoặc gửi qua bưu điện. Sách về đến Phủ Chủ tịch, các đồng chí ở Văn phòng nhận, kiểm tra rồi chuyển đến Người. Nhiều cuốn do tác giả đến thăm Người rồi tặng Người sách.
Với cuốn sách này, lời đề tặng được in trong trang đầu của cuốn sách và không có chữ ký của người tặng nên không phải do tác giả trực tiếp tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh mà sách được gửi đến Người qua các đoàn cán bộ công tác tại Cuba mang về nước.
Về lý do xuất bản cuốn sách này, qua tìm hiểu nội dung sách và qua ý kiến của các đồng chí ở Ban đối ngoại Trung ương có hiểu biết về các nước châu Mỹ Latinh, thì sách được xuất bản để kỷ niệm "Năm Việt Nam anh hùng". Ở Cuba mỗi năm lấy một sự kiện để kỷ niệm và năm đó Việt Nam được chọn là năm kỷ niệm. 
Cuốn sách không có bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhưng  Người đã đọc và lưu giữ lại trên giá sách nhà sàn vì đây là cuốn sách của nhà báo Cuba mà Người đã nhiều lần gặp gỡ và tác giả có lời đề tặng sách cho Người. Mặt khác nội dung sách viết về cuộc chiến đấu chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta, về các hoạt động của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam. Đây cũng là vấn đề Người đặc biệt quan tâm trên cương vị Chủ tịch nước. Là người lãnh đạo cuộc kháng chiến, Người đọc sách cũng là để hiểu cách nhìn nhận cuộc đấu tranh của nhân dân ta qua con mắt của nhà báo nước ngoài.
Nói về tình cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh với nhân dân Cuba, trong buổi phỏng vấn ngày 14-7-1969 của nữ nhà báo Cuba Mácta Rohát, Người nói: "Tôi muốn đồng chí chuyển về Cuba những lời sau đây: Tôi vô cùng yêu mến nhân dân Cuba, tôi xin gửi lời chào đến toàn thể nhân dân Cuba, từ các đồng chí lãnh đạo đến các cháu thiếu nhi. Chúc các bạn luôn mạnh khoẻ và thu được những thắng lợi ngày càng to lớn. Chúc các bạn thu được nhiều thành tựu trong mùa mía 10 triệu tấn."
Khi tham khảo cuốn "Hồ Chí Minh toàn tập" (tập 12, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản năm 1996) và cuốn "Những hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch 1954-1969" (tập 2, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản năm 1996)  chúng tôi thống kê được rất nhiều thư, điện, bài phát biểu, bài báo hay các buổi tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh với Đảng và Chính phủ Cuba. Người cũng gửi tới Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ thư và điện thể hiện sự quan tâm đến Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam. Cụ thể, một số bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cách mạng Cuba như: Bài "Ủng hộ Cuba chống đế quốc Mỹ" - Báo Nhân dân ngày 4-12-1962; Bài "Cuba anh dũng và châu Mỹ la tinh"- Báo Nhân dân ngày 17-2-1963; Bài "Trả lời phỏng vấn các báo Hôm nay và Cách mạng của Cuba" - Báo Nhân dân ngày 30-7-1965.
Để bảo quản lâu dài những tài liệu hiện vật gốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sau ngµy Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, cuốn sách được đánh số kiểm kê khoa học và được lưu giữ, bảo quản. Tháng 5-1997 cuốn sách được xây dựng hồ sơ khoa học của một hiện vật bảo tàng và hiện lưu giữ tại kho tư liệu của Khu di tích Phủ Chủ tịch. Hiện nay cuốn sách đang được trưng bày trên giá sách phòng làm việc tầng 2 nhà sàn để phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu di tích Phủ Chủ tịch.

Chú thích:
 1. T
heo báo Tin tức, TTXVN, ngày 11/11/2013