slider

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG CÔNG TÁC BẢO QUẢN Ở KHU DI TÍCH CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH TẠI PHỦ CHỦ TỊCH

06 Tháng 10 Năm 2008 / 2385 lượt xem

Nằm trong quần thể di tích lịch sử Ba Đình, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch là di sản lịch sử, văn hoá vô cùng quý giá của quốc gia, nơi đây Bác Hồ đã từng sống và làm việc trong những năm tháng cuối cùng của cuộc đời (1954-1969), trong Khu di tích có nhà sàn, ao cá, vườn cây, Phủ Chủ tịch và các nhà làm việc khác. Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, Đảng và Nhà nước đã quyết định bảo quản giữ gìn lâu dài, nguyên trạng Khu di tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch để mở cửa đón khách trong nước và nước ngoài đến tham quan, học tập về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngày 15 tháng 5 năm 1975, Bộ Văn hoá đã ra quyết định số 38B/QĐ-VH về việc xếp hạng Khu di tích lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch là di tích đặc biệt quan trọng gồm ba khu vực A-B và C, các di tích bất động sản, di tích động sản và cảnh quan môi trường di tích bao gồm:

        - Ngôi nhà Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc từ 19 tháng 12 năm 1954 đến 18 tháng 5 năm 1958 (gọi là di tích nhà 54).

        - Căn phòng Chủ tịch Hồ Chí Minh thường tiếp cán bộ (gọi là nhà BK1).

        - Căn phòng Chủ tịch Hồ Chí Minh họp với Bộ Chính trị, hầm trú ẩn, chỗ để xe.

        - Nhà làm việc của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

        - Ngôi nhà sàn bằng gỗ, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc từ 18 tháng 5 năm 1958 đến 17 tháng 8 năm 1969.

        - Ngôi nhà họp Bộ Chính trị và cũng là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh dưỡng bệnh và qua đời (gọi là di tích H67).

        - Phòng nghỉ tạm trong các cuộc họp và cũng là nơi các bác sĩ tập trung chữa bệnh cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.

        - Toàn bộ khu vực vườn cây, ao cá, giàn hoa và những con đường trong khu di tích.

        Hiện có hơn 1.000 tài liệu, hiện vật trên tổng số gần 4.000 tài liệu, hiện vật vốn có ở Khu di tích đang trưng bày tại các nhà di tích, với nhiều chất liệu khác nhau như  gỗ, giấy, vải, đá, kim loại.v.v... Các tài liệu, hiện vật này, do đặc điểm chất liệu, rất dể bị môi trường, khí hậu và côn trùng xâm hại, mục nát, rất khó khăn cho công tác bảo quản giữ gìn lâu dài. Vườn cây, có 1271 cây các loại, thuộc 161 loài cây, 54 họ thực vật. Có 78 loài là nguồn gốc trong nước, 68 loài là nguồn gốc của nước ngoài và 15 loài đang xác định nguồn gốc. 35 loài là cây ăn quả, 59 loài là cây bóng mát, 67 loài là cây hoa, cây cảnh. Đặc biệt, có một số loài cây quý hiếm được Bác Hồ đem về trồng như: cây xanh bốn mùa, dừa lửa, cọ dừa... Bác Hồ đã trực tiếp vun trồng và chăm sóc cho cây vú sữa của đồng bào miền Nam gửi tặng Bác, cây xanh bốn mùa, cây bụt mọc, cây đa “ kiên trì” và cây dừa... Mỗi cây đều gắn với những kỷ niệm về Bác và cũng chính tại nơi đây, ngày 28/ 11/ 1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khởi xướng phong trào “ Tết trồng cây”. Từ đó, cứ mỗi khi tết đến, xuân về, nhân dân cả nước lại hưởng ứng tích cực phong trào tết trồng cây, đời đời nhớ ơn Bác Hồ. Cùng với vườn cây là ao cá Bác Hồ có diện tích 3.320m2, nơi sâu nhất là 3,2m. Ao cá Bác Hồ trong Khu di tích Phủ Chủ tịch có trữ lượng gần 5.000kg cá các loại, thuộc 14 loài và 6 nhóm, trong đó Việt Nam có các loài: chép, trôi, trắm; châu Phi có rô phi văn và rô phi đen; Trung Quốc có mè hoa, mè trắng, trắm cỏ; châu Âu có chép Hung-ga-ri( kính, vảy); Ấn Độ có rô-hu, mri-gar, cát la; Đông Nam Á có chép vàng In-đô-nê-xi-a. Đặc biệt, có nhiều loài mà điển hình là chép và trắm đen được Bác Hồ nuôi dưỡng và theo dõi quá trình sinh trưỡng tới nay vẫn còn sống. Sinh thời, sau giờ làm việc hàng ngày, Bác thường ngồi cho cá ăn ở cầu ao trước nhà sàn. Đúng giờ, khi nghe tiếng vỗ tay quen thuộc của Bác, đàn cá bơi đến ăn, có nhiều chú cá háu ăn, trườn lên cả bậc cầu ao và lùa vào cả bàn tay Người. Năm 1959, hợp tác xã Tiền Phong- nay là Yên Sở, Thanh Trì, Hà Nội- là đơn vị đầu tiên được Bác Hồ gửi cho giống cá rô phi để nuôi. Sự đa dạng, phong phú về thành phần và chủng loại cây, con ở đây, những hiện vật sống động có quá trình sinh trưởng, phát triển, già cỗi và triệt tiêu theo quy luật tự nhiên, khiến công tác bảo quản, gìn giữ các di tích, tài liệu hiện vật và cảnh quan, môi trường di tích là một công việc hết sức khó khăn, phức tạp.

        Vì vậy, công tác bảo quản ở Khu di tích được xác định gồm ba đối tượng: Di tích bất động sản, di tích động sản và môi trường cảnh quan di tích. những công việc hết sức lớn và nặng nề, nhưng dù lớn và nặng đến đâu cũng phải bảo quản và giữ gìn bằng được Khu di tích, nhằm phục vụ tốt nhất công tác tuyên truyền giáo dục về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho mọi thế hệ hiện tại và tương lai.

        Tích đặc thù của công tác bảo quản ở Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch là không chỉ đối với tài liệu, hiện vật trong các ngôi nhà, mà còn với cả bản thân các ngôi nhà đó và môi trường cảnh quan vườn cây, ao cá di tích. Hơn nữa, Khu di tích lại nằm trong một khu vườn có nhiều cây cối, một điều kiện hết sức thuận lợi cho côn trùng mối, mọt, sâu bệnh hại hoạt động mạnh, xâm hại trực tiếp đến tài liệu, hiện vật di tích. Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch còn có tích đặc thù riêng khác với các di tích khác, công tác bảo quản ở đây được thực hiện trong điều kiện là một kho mở hoàn toàn, vừa làm công tác bảo quản giữ gìn vừa làm công tác phát huy tác dụng phục vụ khách thăm quan. Lượng khách vào thăm Khu di tích càng ngày càng đông, trong đó, có nhiều nguyên thủ quốc gia và nhiều đoàn khách cao cấp trên thế giới, do vậy, công tác bảo quản ở đây không thể tiến hành theo đúng quy trình như một kho bảo quản thông thường khác. Các tài liệu hiện vật ở đây luôn luôn phải chịu áp lực trực tiếp của môi trường khí hậu tự nhiên và ảnh hưởng gián tiếp của tác nhân con người, trong lúc đó việc ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác bảo quản di tích lại còn hạn chế. Đó là những khó khăn, phức tạp mà những người làm công tác bảo quản di tích và lãnh đạo Khu di tích luôn phải quan tâm giải quyết.

        Để thực hiện chỉ thị của Đảng và Nhà nước về việc tổ chức bảo vệ, bảo quản và gìn giữ di sản lịch sử, văn hoá quý giá này, trong 38 năm qua, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, với sự cộng tác giúp đỡ tích cực, hiệu quả của các cơ quan chuyên môn có liên quan, đã bảo quản, giữ gìn tốt các di tích, tài liệu hiện vật và môi trường cảnh quan di tích, góp phần phục vụ đông đảo công chúng đến thăm quan nghiên cứu và học tập về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

        Công tác bảo quản di tích được thực hiện theo các chế độ khác nhau: bảo quản thông thường, định kỳ ngắn hạn, dài hạn và chống xuống cấp di tích, qua đó, kiểm tra, phát hiện vấn đề, trên cơ sở đó đề xuất, kiến nghị và có kế hoạch tu bổ, sữa chữa kịp thời, nhằm hạn chế sự xuống cấp của di tích và làm thay đổi cảnh quan môi trường khu di tích.

        Chế độ bảo quản thông thường phục vụ khách tham quan di tích là một việc làm thầm lặng được thực hiện trước lúc và sau lúc khách đến tham quan (vệ sinh, lau chùi từng tài liệu, hiện vật, từng ngôi nhà di tích, từng m2 sân, hè, đường, vườn cây và mặt nước ao cá), không quản sớm trưa, nắng mưa, gió bão để trước giờ mở cửa đón khách vào thăm là mọi công việc về bảo quản đã được hoàn tất. Hàng ngày, ở các nhà di tích đều có sổ nhật ký theo dõi, ghi chép tình hình, đối tượng, thành phần và mục đích tham quan của khách, được bàn giao giữa các trực bảo quản, giữa bảo quản với với lực lượng bảo vệ; ở các điểm di tích thường bố trí một cán bộ vừa làm công tác bảo quản, vừa phục vụ khách tham quan. Để tránh sự tò mò của khách, các tài liệu, hiện vật là sách vở, báo chí và bản tin được chặn lên trên miếng kính trong suốt, cùng cỡ và nay được thay bằng hộp chụp bằng mi- ca trong suốt thuận tiện cho khách thăm quan, các hiện vật có thể khối cũng được bảo quản bằng loại hộp chụp này.

        Chế độ bảo quản định kỳ ngắn hạn, dài hạn, cũng là những công việc bảo quản thông thường nhưng được thực hiện theo định kỳ hàng tuần, hàng tháng, quý, 6 tháng và năm. Ví dụ: Việc bảo quản phía ngoài và trần, máng, mái các ngôi nhà mỗi tháng một lần vào các buổi chiều thứ hai, chiều thứ sáu hàng tuần nghỉ đón khách tham quan. Đối với việc chăm sóc vườn cây, ao cá (cắt cỏ, tỉa cành tạo tán, xới xáo, phòng trừ sâu, bệnh cho cây, cho cá) cũng mỗi tháng một lần. Việc bón phân cho cây và xử lý môi trường nước ao cá mỗi quý một lần, tuỳ theo mùa vụ. Hàng năm, cứ vào các dịp ngày lễ, ngày tết cơ quan thường giao cho Công đoàn tổ chức lao động toàn cơ quan cọ rửa, vệ sinh toàn bộ sân, hè, đường trong khu vực cơ quan, vừa làm công tác bảo quản, vừa phục vụ an toàn cho khách tham quan.

                 Chế độ tu bổ định kỳ và chống xuống cấp di tích được triển khai từng bước, từ việc xây dựng kế hoạch, báo cáo trình duyệt và tổ chức triển khai thực hiện vào dịp cuối năm khi Lăng Bác tạm ngừng đón khách vào viếng đối với các công việc như: vôi, ve, sơn, sửa chữa... Chương trình chống xuống cấp di tích cũng được cơ quan kết hợp hài hoà trong nhiều năm qua, Khu di tích đã thực hiện được một số chương trình chống xuống cấp di tích với các hạng mục công trình như: chống hiện tượng mao dẫn làm mục chân tường cho toàn bộ các chân tường nhà di tích; rải thảm toàn bộ bề mặt sân, đường trong khu vực di tích; xử lý hệ thống thoát nước trong khu di tích không cho chảy qua ao như trước đây; cải tạo nâng cấp lưới điện; lắp đặt hệ thống báo cháy và chống cháy tự động; xử lý các hiện tượng mục cây; tu bổ cải tạo nâng cấp cây ăn quả; tu bổ, tôn tạo ao cá.v.v..

        Để giúp cho công tác bảo quản di tích được tốt hơn, Khu di tích đã trang bị dụng cụ đo nhiệt độ, ẩm độ và nhiệt kế để tiện cho việc theo dõi, kiểm tra và lắp đặt các phương tiện, trang thiết bị phục vụ cho công tác bảo quản di tích như: máy hút ẩm, điều hoà nhiệt độ, công nghệ khí khô... để luôn luôn giữ nhiệt độ ổn định 22c và độ ẩm dưới 65% cho hiện vật ở các nhà di tích. Việc bảo quản, tu bổ và tôn tạo di tích, hàng năm khu di tích luôn luôn nhân được sự hợp tác, giúp đỡ tích cực, có hiệu quả của các cơ quan chuyên môn bên ngoài như: Đoàn 5- Tổng cục Hậu cần; Học viện kỹ thuật quân sự; Bộ tư lệnh công binh; Xí nghiệp gỗ Cầu Đuống; Công ty tu bổ nhà cửa-Bộ Văn hoá; Sở giao thông công chính-Hà nội... Trong các công việc như sửa chữa các ngôi nhà di tích, sân đường hè, hầm trú ẩn, sơn vôi ve véc ni... Công tác phòng chống mối, mọt và chống mục trong nhiều năm qua khu di tích đă phối hợp với trung tâm phòng chống mối thuỷ lợi đã tiến hành công tác phòng trừ mối cho các nhà và cây di tích với hàng trăm tổ mối được tiêu diệt tận gốc, trung tâm bảo tồn di tích đã xử lý chống mục cho gần 100 cây di tích. Công tác bảo quản, giữ gìn và tôn tạo vườn cây, ao cá di tích là một công việc hết sức khó khăn, phức tạp, đòi hỏi nhiều kỹ thuật chuyên ngành, để làm tốt công việc này trong 38 năm qua Khu di tích đã phối hợp với các cơ quan hữu quan, giúp đỡ. Công tác bảo quản, tôn tạo cây xanh được Viện khoa học lâm nghiệp Việt Nam, Viện điều tra quy hoạch lâm nghiệp giúp thực hiện các công việc điều tra khảo sát hiện trạng cây xanh, xây dựng bản đồ quy hoạch tổng thể về cây xanh, bản đồ cho 46 thảm cây và lập hồ sơ khoa học cho 1271 cây. Triển khai đề tài khoa học cấp bộ: “ Nghiên cứu và ứng dụng một số biện pháp khoa học kỹ thuật để bảo vệ tôn tạo vườn cây di tích trong Khu di tích Phủ Chủ tịch” và lập luận chứng kinh tế kỹ thuật tôn tạo, bảo vệ cây xanh và xây dựng vườn ươm nhân giống bảo tồn gen các cây quý hiếm, cây di tích lịch sử phục vụ cho việc trồng  thay thế bổ sung khi cần thiết và gửi tặng các địa phương mang về phát động phong trào trồng cây tết trồng cây đời đời nhớ Bác Hồ. Công tác duy trì chăm sóc vườn hoa, cây cảnh, vườn quả và vệ sinh Khu di tích lúc đầu được Công ty công viên-Hà Nội, sau đó là Ban quản lý Quảng trường Ba Đình giúp. Vườn quả được Cục bảo vệ thực vật và Tổng công ty vật tư nông nghiệp giúp từ kỹ thuật chăm sóc, công tác phòng trừ sâu bệnh, tuyển chọn giống cho đến phân bón và thuốc trừ sâu. Trường đại học nông nghiệp I, Viện cây lương thực& thực phẩm và Hội làm vườn Việt Nam giúp kỹ thuật chăm bón và các giống cây. Để cho công tác bảo quản di tích chủ động hơn, năm 1991 Khu di tích đã trực tiếp quản lý con người và công việc duy trì chăm sóc vườn hoa, cây cảnh, vườn quả và vệ sinh khu vực di tích, công việc thực sự đã đem lại hiệu quả cao, thiết thực. Công việc bảo quản ao cá, trong nhiều năm qua được sự quan tâm, giúp đỡ tích cực của Bộ Thuỷ sản từ việc chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trừ nấm bệnh đến việc tu bổ, tôn tạo ao cá. Ao cá Bác Hồ trong Khu di tích đã qua năm kỳ tu bổ cải tạo, năm 2003, để phục vụ kỷ niệm 35 năm thực hiện Di chúc thiêng liêng của Bác và bảo vệ, bảo quản giữ gìn và phát huy giá trị khu di tích Bác Hồ, Bộ Thuỷ sản đã đầu tư dự án: “Tôn tạo nâng cao chất lượng môi trường ao cá Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch”. Với các công việc: nạo vét bùn và xử lý đáy ao; xử lý hệ thống cấp và thoát nước ao cá; cơ cấu ổn định đàn cá trong ao; và ứng dụng công nghệ mới tạo khí ô xi cho cá( bằng hai máy xục khí). Để có cơ sơ khoa học trong việc chăm sóc, tu bổ và tôn tạo ao cá, vườn cây, cơ quan đã cho triển khai thực hiện hai đề tài khoa học cơ sở: “ Nghiên cứu, xây dựng quy trình chăm sóc đàn cá và ổn định môi trường nước ao cá Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch” và “Nghiên cứu thực trạng, lựa chọn giải pháp để tu bổ nâng cấp vườn quả Bác Hồ trong Khu di tích Phủ Chủ tịch”. Để nhằm bảo quản, giữ gìn tốt Khu di tích Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch, năm 2006 Bộ Văn hoá - Thông tin đã đầu tư dự án Tổng thể tu bổ di tích Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch trong 3 năm 2006 – 2009. 

        Có được những thành quả đó trong công tác bảo quản di tích phải nói rằng Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch đã nhận được sự lãnh đạo, chỉ đạo, động viên và sự đầu tư rất lớn của Bộ Văn hoá-Thông tin, của các cấp, các ngành và các cơ quan, đơn vị trong nhiều năm qua đã hợp tác, giúp đỡ tích cực trong việc bảo vệ, bảo quản và gìn giữ Khu di tích Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch.

        Từ kinh nghiệm thực tiễn trong công tác bảo quản Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, chúng tôi nhận thấy muốn cho công tác bảo quản di tích được thực hiện tốt, nhất thiết chúng ta phải có nhận thức đúng đắn và sâu sắc về giá trị, tầm quan trọng và ý nghĩa đặc biệt của Khu di tích Bác Hồ, trên cơ sở đó có kế hoạch và biện pháp giải quyết tốt mấy vấn đề sau đây:

        - Công tác bảo quản di tích phải được xác định là một khâu quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch.

        - Thường xuyên đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học đối với các di tích, tài liệu hiện vật và môi trường cảnh quan di tích để từng bước áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới vào công tác bảo quản di tích.

        - Luôn luôn quan tâm chăm lo đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn kỹ thuật làm công tác bảo quản di tích cả về đạo đức trình độ và năng lực công tác ngang tầm với nhiệm vụ được giao.

        - Đầu tư hợp lý, đúng hướng trang thiết bị phương tiện phục vụ cho công tác bảo quản di tích, ưu tiên việc ứng dụng khoa hoc công nghệ trong công tác bảo quản di tích.Tích cực động viên, vận động sự giúp đỡ, hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn có liên quan đến nghiệp vụ bảo quản di tích; chú trọng mở rộng giao lưu, hợp tác, trao đổi và thường xuyên tổng kết đúc kinh nghiệm trong công tác bảo quản di tích.

        38 năm qua, kể từ ngày Bác Hồ đi xa, công tác bảo quản giữ gìn tài liệu hiện vật và môi trường cảnh quan, vườn cây, ao cá ở Khu di tích  Phủ Chủ tịch vẫn được thực hiện chu đáo như khi sinh thời Bác. Mỗi người khách vào tham quan nơi đây đều như thấy lại hình bóng Bác Hồ - lãnh tụ vĩ đại, nhà văn hoá lớn vẫn sống mãi trong lòng nhân dân Việt Nam và những người yêu chuộng hoà bình trên thế giới./.  

Nguyễn Văn Công

 Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch

 

Xem thêm

Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 13,003,267

Bản quyền thuộc: Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ Tịch

Địa chỉ: Số 1 - Hoàng Hoa Thám (cổng Đỏ) - Ba Đình - Hà Nội

Điện thoại: 08 044 287 - 08 043 315 , Fax: 08 043 064

Email: nhasanbacho.pct@gmail.com

Khu di tích mở cửa tất cả các ngày trong tuần (trừ chiều thứ 2)

Mùa đông: Sáng: 8h - 11h. Chiều: 13h30 - 16h

Mùa hè: Sáng: 7h30 - 11h. Chiều: 13h30 - 16h

Liên hệ đăng ký đoàn tham quan: 08 043 226 (Phòng Tuyên truyền, Giáo dục) - 08 044 287 (Phòng Hành chính, Tổng hợp)