Chủ tịch Hồ Chí Minh với Công đoàn Việt Nam

Kỉ niệm 60 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh tới thăm Trường cán bộ Công đoàn (11/1958 - 11/2018):
 
Nguyễn Minh Đức
Phòng TTGD
Trong các đoàn thể chính trị xã hội, tổ chức Công đoàn được sự quan tâm chăm sóc đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chính Người đã đặt nền móng tư tưởng, lý luận và tổ chức cho sự hình thành của công đoàn cách mạng, tổ chức quần chúng của giai cấp công nhân Việt Nam.
Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX, cùng với quá trình truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin, vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã làm hết sức mình để giác ngộ và thức tỉnh giai cấp công nhân Việt Nam đến với phong trào đấu tranh cách mạng giành độc lập dân tộc. Người luôn giành sự quan tâm sâu sắc đến quyền lợi của giai cấp công nhân và người lao động. Người cho rằng: Giai cấp công nhân và người lao động Việt Nam cần phải có một tổ chức, đó là tổ chức Công hội. Từ đó trong suốt quá trình vận động để thành lập một chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân, Nguyễn Ái Quốc cũng hình thành nên những lý luận về tổ chức Công hội. Trong tác phẩm Đường kách mệnh xuất bản năm 1927, Người đã đề ra nhiệm vụ, chức năng của Công hội Việt Nam: “Tổ chức Công hội trước hết là để cho công nhân đi lại với nhau cho có cảm tình; hai là để nghiên cứu với nhau; ba là để sửa sang cách sinh hoạt của công nhân cho khá hơn bây giờ; bốn là giữ gìn quyền lợi cho công nhân; năm là để giúp cho Quốc dân, giúp cho thế giới(1). Như vậy là vào thời kỳ này Người đã rất chú ý đến chức năng bảo vệ quyền lợi của người lao động. Đến nay chức năng cơ bản của công đoàn vẫn là bảo vệ lợi ích người lao động. Khi xa rời chức năng đó, người công nhân sẽ tự nhiên xa lánh hoặc thờ ơ với sự tồn tại của công đoàn và công đoàn cũng mất đi tính đại diện của người lao động. Những quan điểm đó của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc được truyền bá trong phong trào công nhân, thông qua hoạt động của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên và đặt nền móng cho việc thành lập một tổ chức Công đoàn cách mạng. Ngày 28/7/1929, dưới sự chỉ đạo của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đông Dương Cộng sản Đảng đã cử đồng chí Nguyễn Đức Cảnh triệu tập Đại hội thành lập Tổng Công hội đỏ miền Bắc Việt Nam - tiền thân của Công đoàn Việt Nam ngày nay. Lần đầu tiên giai cấp công nhân Việt Nam có một đoàn thể cách mạng rộng lớn, hoạt động có tôn chỉ, mục đích, phản ánh được ý chí, nguyện vọng của đông đảo công nhân lao động.
Cùng với việc sáng lập, lãnh đạo, rèn luyện Đảng ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm chỉ đạo tổ chức Công đoàn qua từng thời kỳ cách mạng, làm cho Công đoàn Việt Nam ngày càng lớn mạnh, trở thành chỗ dựa tin cậy của Đảng, của Nhà nước. Một năm sau ngày đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, trong bối cảnh tập trung chống “giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm”, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm chăm lo cho tổ chức Công đoàn, Người đề ra nhiệm vụ và quyền lợi cho tổ chức công đoàn hiện nay là : “Công đoàn Việt Nam phải là một chức đơn giản, vững vàng, có nhiệm vụ giữ gìn quyền lợi cho công nhân và giúp cho chính phủ trong việc xây dựng đất nước’’(2). Xác định nhiệm vụ trên, dưới sự lãnh đạo của Đảng, hoạt động của tổ chức công đoàn lúc bí mật, lúc công khai đã tích cực lãnh đạo phong trào công nhân tham gia kháng chiến, kiến quốc. Hoạt động Công đoàn Việt Nam trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954) đã thể hiện tính đa dạng và toàn diện, góp phần không nhỏ vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Trong suốt quá trình hoạt động và lãnh đạo cách mạng sau này, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm tới từng bước đi, bước trưởng thành của Công đoàn Việt Nam. Người thường xuyên quan tâm đến công tác Công đoàn và phong trào công nhân lao động; dành nhiều thời gian để đi thăm, nói chuyện và chỉ dẫn về công tác Công đoàn tại các nhà máy, xí nghiệp, lâm trường. Về nhiệm vụ của Công đoàn, trong chuyến thăm Trường cán bộ Công đoàn (nay là Trường đại học Công đoàn) ngày 19/01/1957, Người nêu rõ 6 nhiệm vụ cơ bản là:
“1. Công đoàn phải tuyên truyền đường lối, chính sách chung của Đảng, vì Đảng mình là Đảng của giai cấp vô sản. Đường lối chung là giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp. Giai cấp mà không có Đảng lãnh đạo thì không làm cách mạng được, Đảng mà không có giai cấp công nhân cũng không làm được gì. Đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời cũng là đội tiên phong của dân tộc. Bởi thế, Công đoàn phải hiểu để giải thích cho công nhân hiểu: Công nhân không có sự lãnh đạo của Đảng thì không làm cách mạng thành công được, không thắng lợi được. Vậy phải tuyên truyền sâu rộng chính sách chung của Đảng trong hàng ngũ giai cấp công nhân.
2. Công đoàn phải giáo dục cho công nhân về đạo đức vô sản, đạo đức cách mạng.
3. Công đoàn và cán bộ công đoàn phải học trước để hiểu biết khoa học.
4. Nội bộ công nhân phải đoàn kết, nhà máy này đoàn kết với nhà máy khác, cán bộ công nhân miền Nam và miền Bắc phải đoàn kết. Ta kháng chiến thắng lợi cũng nhờ đoàn kết. Ta xây dựng nền hòa bình thắng lợi cũng nhờ đoàn kết. Ta đoàn kết nội bộ công nhân đồng thời củng cố sự liên minh của công nhân và nông nhân là hai giai cấp lớn nhất, mạnh nhất.
5. Công đoàn và cán bộ công đoàn phải tìm cách này hay cách khác giải thích cho công nhân hiểu rõ tình hình trong nước và ngoài nước… phải giải thích cho họ hiểu. Nếu không họ sẽ hoang mang… Do hiểu được tình hình mà nâng cao tinh thần yêu nước của công nhân.
6. Công đoàn phải lãnh đạo, hướng dẫn công nhân. Lãnh đạo phải cụ thể, không quan liêu. Phải dân chủ bàn bạc với anh em công nhân. Phải kiểm tra. Làm mà không kiểm tra thì không biết kết quả ra sao, không hiểu sai lệch thế nào để kịp thời sửa chữa(3).
          Ngày 20/11/1958, Trường cán bộ Công đoàn lại vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh tới thăm và nói chuyện. Trong lời phát biểu của mình, Người nói về việc nỗ lực sản xuất, thực hành tiết kiệm, tránh lãng phí để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Người đặc biệt nhấn mạnh vai trò của cán bộ công đoàn: “Muốn phát động quần chúng cho tốt thì trước hết cán bộ công đoàn phải gương mẫu, phải được phát động trước thì công nhân mới động… Phải tin vào sáng kiến của lực lượng quần chúng, đi đúng đường lối của quần chúng, nếu không thì phát mấy cũng không động(4). Như vậy, theo Người, muốn cho phong trào công đoàn mạnh thì cần có cán bộ công đoàn tốt;  và cán bộ công đoàn phải là người hiểu biết sản xuất, đời sống, nguyện vọng của công nhân, viên chức, phải hiểu chính sách của Đảng, phải biết quản lí kinh tế, khoa học kỹ thuật và trong công tác cán bộ công đoàn cần phải gắn bó, tin tưởng vào quần chúng.
Tại Hội nghị cán bộ công đoàn ngày 14/3/1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã đến dự và phát biểu chỉ rõ nhiệm vụ của công đoàn: “Nhiệm vụ của công nhân và công đoàn hiện nay là xây dựng chủ nghĩa xã hội. Muốn thế công đoàn phải tổ chức, giáo dục, lãnh đạo công nhân tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm để hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch của Đảng và chính phủ đề ra’’ (5). Một lần nữa, Người lại nhấn mạnh vai trò của người cán bộ công đoàn: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa. Công nhân phải thành người xã hội chủ nghĩa, cán bộ công đoàn trước hết phải là người xã hội chủ nghĩa. Muốn thành người xã hội chủ nghĩa, phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa, phải chống chủ nghĩa cá nhân, phải có tinh thần làm chủ đất nước, chống tư tưởng làm thuê, làm mướn ngày trước, vì bây giờ mình làm cho giai cấp mình, cho con cháu mình. Phải đặt lợi ích của giai cấp và dân tộc lên trên lợi ích cá nhân, chống thói kèn cựa, suy bì, ích kỷ. Phải có lề lối làm việc xã hội chủ nghĩa tức là siêng năng, khẩn trương, khiêm tốn, luôn luôn cố gắng tiến bộ làm tròn nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước giao cho(6). Người cũng chỉ rõ những tồn tại, thiếu sót khuyết điểm của cán bộ công đoàn. Người dẫn chứng cụ thể, tỉ mỉ những việc cán bộ công đoàn thiếu quan tâm chỉ đạo như: “Công đoàn không khai hội Công nhân viên chức, thế là trái chế độ dân chủ, vì vậy mà anh em có nhiều thắc mắc, ảnh hưởng không tốt đến năng suất lao động; công đoàn chỉ chạy theo năng suất mà không chú ý đến chất lượng, để công nhân làm ẩu làm bừa’’. Nói đến chấp hành kỷ luật lao động, chấp hành kỷ luật bảo hộ lao động, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Một số nơi để xảy ra tai nạn lao động, điều đó rất đáng tiếc. Chúng ta phải quý trọng con người, nhất là công nhân, vì công nhân là vốn quý nhất của xã hội. Chúng ta cần phải hết sức bảo vệ, không để xảy ra tai nạn lao động’’. Về chăm lo đời sống tinh thần của công nhân, Bác nói: “Ở những xí nghiệp, nông trường, ở những nơi xa xôi hẻo lánh, anh em công nhân kêu không có điện ảnh tới. Cái đó là do cán bộ văn hóa không chú ý, nhưng mặt khác cũng do cán bộ công đoàn không săn sóc đến đời sống tinh thần cho công nhân’’. Cuối cùng Người cũng chỉ ra cho cán bộ công đoàn thấy rằng: “Sở dĩ có những khuyết điểm ấy là do cán bộ công đoàn kém, quan liêu không đi sát quần chúng, không làm tròn trách nhiệm của Đảng và Chính phủ giao cho’’ (7).
Trong hội nghị cán bộ công đoàn cơ sở toàn Miền Bắc ngày 13/8/1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh nhiệm vụ của công đoàn về công tác tham gia quản lý xí nghiệp, về tổ chức tốt các phong trào thi đua đẩy mạnh sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống tham ô, làm tốt công tác bảo hộ lao động, chăm lo đời sống vật chất tinh thần cho công nhân lao động, Người chỉ rõ: “Công đoàn phải làm tốt công tác bảo hộ lao động, phải thật sự chăm nom nơi ăn, nhà ở của công nhân viên chức. Công đoàn các cấp cần cải tiến lề lối làm việc, cần đi sát quần chúng, tăng cường đôn đốc công tác kiểm tra, cần bớt giấy tờ từng đống và hội họp lu bù. Cán bộ công đoàn cấp trên thường xuyên đi đến cơ sở để giúp họ một cách thiết thực hơn’’ (8). Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn tổ chức và phát triển lực lượng to lớn của giai cấp công nhân thì cần có công đoàn mạnh và cán bộ công đoàn tốt’’ (9). Để khắc phục những tồn tại thiếu sót trên Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở cán bộ công đoàn: “Phải cố gắng học tập văn hóa, chính trị, nghiệp vụ,… cố gắng vươn lên để không ngừng tiến bộ’’(10).
Hơn một tháng trước lúc đi vào cõi vĩnh hằng, ngày 18/7/1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có buổi làm việc với lãnh đạo Tổng Công đoàn Việt Nam (nay là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam). Trong buổi làm việc đó, Người đã đề ra những nhiệm vụ, những yêu cầu cụ thể của tổ chức Công đoàn trong hoàn cảnh đất nước đang tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Người góp ý là công đoàn làm công tác giáo dục nhiều nơi còn chung chung, chính trị suông, chưa biết nắm công tác chính trị thúc đẩy sản xuất, động viên mọi người làm tròn trách nhiệm trong lao động sản xuất. Làm chung chung thì dễ, làm cụ thể phải chịu khó. Cho nên công tác giáo dục phải gắn liền với nhiệm vụ cụ thể. Phải kiên quyết thực hiện đấu tranh trong nội bộ công nhân, viên chức để gạt bỏ những thói hư tật xấu của giai cấp bóc lột cũ còn rớt lại. Người đặc biệt nhấn mạnh vai trò của công nhân tham gia quản lý. Công đoàn cần tập trung vào việc phát huy mạnh mẽ vai trò làm chủ tập thể của công nhân, viên chức trong việc tham gia quản lý xí nghiệp, quản lý kinh tế, quản lý nhà nước để thực hiện tốt ba cuộc cách mạng: cách mạng quan hệ sản xuất, cách mạng kỹ thuật và cách mạng tư tưởng, văn hoá. Bác cũng chỉ bảo cặn kẽ về vai trò của tổ chức công đoàn. Cán bộ công đoàn không những phải giỏi về chính trị mà còn phải thạo về kinh tế; không thể lãnh đạo chung chung. Phải biết dựa vào quần chúng, phát huy sức sáng tạo của quần chúng, học tập kinh nghiệm của quần chúng tạo điều kiện cho họ nắm được những hiểu biết khoa học, kỹ thuật. Cuộc làm việc này càng thể hiện sự quan tâm của Bác Hồ kính yêu đối với tổ chức Công đoàn nói chung và mỗi cán bộ Công đoàn nói riêng trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng vĩ đại của dân tộc.
Nhìn lại chặng đường lịch sử gần 90 năm Công đoàn Việt Nam phát triển và trưởng thành, chúng ta càng khẳng định những tài sản vô giá cả về lý luận và thực tiển của tư tưởng Hồ Chí Minh về Công đoàn và cán bộ công đoàn đã để lại cho giai cấp công nhân và Công đoàn Việt Nam. Các cấp công đoàn, mỗi cán bộ công đoàn, đoàn viên, công nhân lao động cần luôn luôn phấn đấu và không ngừng học tập tư tưởng, tấm gương đạo đức, phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh để góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển, giàu mạnh hơn như Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội xác định: “Xây dựng giai cấp công nhân lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng; là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng cộng sản Việt Nam, giai cấp tiên phong trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam (11).
 
Chú thích:
 (1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t. 2, tr. 330.
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t. 4, tr. 477.
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t. 10, tr. 477.
(4) Hồ Chí Minh: Biên niên tiểu sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, t.7, tr. 174.
(5) (6) (7) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t. 11, tr. 120-123.
(8) (9) (10) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t. 13, tr. 434-435.
(11) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXB. Chính trị quốc gia, H. 2011, tr. 80.