Nâng cao vai trò ngoại giao văn hóa của Khu di tích Phủ Chủ tịch trong thời kỳ hội nhập quốc tế

 ThS. Cù Thị Minh
Phòng Tuyên truyền - Giáo dục
Ngoại giao văn hóa là lĩnh vực đặc biệt của hoạt động ngoại giao liên quan đến việc sử dụng văn hóa như là đối tượng và phương tiện nhằm đạt được những mục tiêu cơ bản của chính sách đối ngoại quốc gia, tạo hình ảnh tốt đẹp của đất nước, quảng bá văn hóa và ngôn ngữ quốc gia trên thế giới. Đồng thời, sử dụng nội dung ngoại giao, quan hệ ngoại giao để tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc; giao lưu, trao đổi để các quốc gia, các dân tộc ngày càng hiểu biết và tôn trọng các giá trị văn hóa và bản sắc của nhau. 
Ngày nay, trong xu thế hội nhập với thế giới ngày càng sâu rộng và thời đại toàn cầu hóa, ngoại giao văn hóa giữ một vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại của nước ta. Cùng với ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa đã “trở thành một trong ba trụ cột của ngoại giao toàn diện, hiện đại, vừa là nền tảng, vừa là biện pháp và mục tiêu của chính sách đối ngoại Việt Nam”. Nhận thức tầm quan trọng của ngoại giao văn hóa, đồng thời thực hiện Quyết định số 208/QĐ-TTg ra ngày 14/2/2011 về Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2020 do Thủ tướng Chính phủ ban hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng kế hoạch và triển khai các hoạt động ngoại giao văn hóa đến từng cơ quan, đơn vị, trong có Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch.
 Trong 15 năm, Người đã cùng Trung ương Đảng chính phủ chỉ đạo thực hiện đồng thời 2 nhiệm vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam, tiến tới thống nhất đất nước. Toàn bộ di sản vật thể và phi vật thể nơi đây là bằng chứng xác thực, minh chứng những đóng góp to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam và quốc tế, đồng thời phản ánh chân thực, sinh động về hoạt động đối nội, đối ngoại, về tấm gương đạo đức cách mạng của Người. 
Với ý nghĩa và giá trị lịch sử to lớn đó, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch vừa là chủ thể văn hóa vừa là đối tượng thực hiện các hoạt động ngoại giao văn hóa, trong đó ngoại giao chính trị đóng vai trò chủ đạo. Đây là một trong những “kênh” tạo nên “sức mạnh mềm” góp phần không nhỏ trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam với bè bạn quốc tế thông qua tuyên truyền tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Đồng thời Khu di tích Phủ Chủ tịch còn là nhịp cầu hữu nghị, góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác quốc tế, xây dựng môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác cùng phát triển. Hoạt động ngoại giao văn hóa Khu di tích Phủ Chủ tịch khá phong phú và đa dạng.
Trước hết công tác đón tiếp khách quốc tế và kiều bào: Đây là một trong những hoạt động quan trọng liên quan trực tiếp tới công tác ngoại giao văn hóa.Công tác này được tổ chức thực hiện hết sức cẩn trọng, tận tình và chu đáo bởi chỉ cần một sai sót nhỏ về nội dung cũng như nghi lễ ngoại giao sẽ ảnh hưởng đến công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta, tạo ấn tượng không tốt về đất nước, con người Việt Nam. Trải qua gần 48 năm với vai trò vừa là chủ thế vừa là đối tượng và phương tiện thực hiện các hoạt động ngoại giao văn hóa nhưng Khu di tích Phủ Chủ tịch chưa bao giờ để xảy ra sai sót về nội dung tuyên truyền, nghi lễ đối ngoại cũng như tinh thần, thái độ phục vụ. 
Tính từ khi mở cửa đón khách tham quan đến nay, Khu di tích đã đón tiếp hàng chục triệu lượt khách quốc tế của hơn 160 quốc gia trên thế giới, hàng trăm nguyên thủ, các đoàn khách cấp cao các nước trên thế giới. Chỉ tính riêng trong 5 năm (2011-2016) triển khai “Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2020”, Khu di tích Phủ Chủ tịch đã đón hơn 2,5 triệu lượt khách quốc tế, trong đó có 239 đoàn cấp cao. Hầu hết khách quốc tế đến Việt Nam đều có nguyện vọng tới thăm nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt, đối với khách đối ngoại của các cơ quan, ban, ngành từ Trung ương đến địa phương, nếu điều kiện thời gian cho phép và đồng thời tùy theo tính chất của các đoàn, để nhằm tăng thiện cảm, tranh thủ sự đồng tình ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam, các chính khách được bố trí thăm Khu di tích Phủ Chủ tịch trước khi diễn ra hội đàm.Đến thăm Khu di tích Phủ Chủ tịch, được tận mắt nhìn thấy những di vật thiêng 
liêng, nghe những chuyện kể về đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cùng với những đóng góp lớn lao của Người đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam và xem bộ phim tư liệu “Những giây phút cuối đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh” (được chuyển ngữ 10 thứ tiếng Anh, Pháp, Trung, Nga, Tây Ban Nha, Lào, Campuchia, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức), bè bạn quốc tế đều bày tỏ những tình cảm, sự yêu mến kính trọng và khâm phục đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như cảm nhận được bản chất tốt đẹp của Đảng, Nhà nước Việt Nam, một nhà nước của dân, do dân và vì dân qua cuộc đời và sự nghiệp của một con người điển hình cho dân tộc Việt Nam: “Đến thăm nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh chúng tôi thấy được cuộc đời bất tử của một vị lãnh tụ suốt đời hy sinh vì độc lập, dân chủ và hạnh phúc thực sự nhân dân Việt Nam. Người cống hiến hết mình cho độc lập và tổ quốc mà không màng đến tiền tài danh vọng cho bản thân, lý tưởng cao cả của Chủ tịch Hồ Chí Minh xứng đáng là tấm gương các lãnh tụ thế giới và chính khách học tập, bởi nếu họ phấn đấu như Người thì nhân loại sẽ có cuộc sống hòa bình, ấm no, hạnh phúc. Mong rằng những di tích và lý tưởng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ được gìn giữ muôn đời như một biểu tượng nhắc nhở ai đang nắm quyền lực trong tay cố gắng noi theo Chủ tịch Hồ Chí Minh- con người tuyệt vời và nhân đạo nhất địa cầu”(1). 
Bên cạnh công tác đón tiếp khách tham quan, Khu di tích Phủ Chủ tịch còn xuất bản sách, thông tin tư liệu và các ấn phẩm khác tuyên truyền về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhiều ấn phẩm được dịch ra tiếng Anh, Pháp, Trung, Tây Ban Nha, Nhật Bản, Hàn Quốc... để tuyên tuyền, làm tặng phẩm dành cho các đoàn chính khách quốc tế như sách Giới thiệu nơi ở và làm việc Khu di tích Phủ Chủ tịch, Tiểu sử và sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh, Những hoạt động ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn 1954-1969....
Nhằm tiếp thu chọn lọc kinh nghiệm các nước bạn về quản lý, bảo tồn và phát huy tác dụng di sản văn hóa, Khu di tích Phủ Chủ tịch đã tổ chức ký kết hợp tác giao lưu văn hóa với các nước như Trung Quốc (Bảo tàng Mao Trạch Đông, các di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng Châu...); với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (Bảo tàng Cay xỏn Phôm vi hản)... Tổ chức các chuyến sưu tầm tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Cộng hòa Pháp, Nga, Trung Quốc. Tổ chức cho cán bộ viên chức tham quan học tập tại châu Âu, Châu Á, trong đó chú trọng các nước trong cộng đồng ASEAN. Khu di tích Phủ Chủ tịch còn tổ chức triển lãm chuyên đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh với nước Nga” tại Nga; Tổ chức lễ trao tặng cây và cá trong vườn cây, ao cá Bác Hồ cho các di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và Thái Lan. Những sự kiện này được tổ chức long trọng trước sự chứng kiến của đại sứ quán Việt Nam, kiều bào và nhân dân, các quan chức địa phương của nước sở tại. 
Khu di tích Phủ Chủ tịch luôn tạo điều kiện cho các hãng thông tấn báo chí, các công ty sản xuất truyền hình quốc tế tới 
thực hiện phóng sự giới thiệu về đất nước, con người Việt Nam thông qua hình tượng Hồ Chí Minh - người Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hóa kiệt xuất, được phản chiếu từ cuộc đời và sự nghiệp của Người trong 15 năm sống và làm việc tại Khu Phủ Chủ tịch. Trung bình mỗi năm từ 5 đến 10 công ty sản xuất truyền hình quốc tế đến thực hiện ghi hình tại Khu di tích Phủ Chủ tịch. 
Như vậy, với đặc thù và thế mạnh của mình, Khu di tích Phủ Chủ tịch đã tạo ra các hoạt động ngoại giao văn hóa chuyên biệt phù hợp với chức năng nhiệm vụ chuyên ngành. Những hoạt động ngoại giao văn hóa nói trên đã góp phần tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh, là nhịp cầu hữu nghị giữa Việt Nam với thế giới. Tuy nhiên, trong giai đoạn toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, thế giới vẫn luôn tồn tại sự bất đồng về chính trị, sắc tộc, tôn giáo và tranh chấp lãnh thổ thì nguy cơ xung đột và chiến tranh vẫn luôn tiềm ẩn đe dọa nền hòa bình trên thế giới. Chính vì vậy, Khu di tích Phủ Chủ tịch với vai trò vừa là chủ thể, vừa là đối tượng thực hiện các hoạt động ngoại giao văn hóa cần phải ra sức tận dụng, tranh thủ thời cơ để tăng cường, thúc đẩy các hoạt động ngoại giao văn hóa ngày càng sâu rộng nhằm phục vụ, thực hiện các mục tiêu và chiến lược chính trị đối ngoại nói chung của Đảng và Nhà nước, góp phần tăng cường tình đoàn kết hữu nghị, hợp tác, củng cố niềm tin của bạn bè quốc tế đối với đất nước và con người Việt Nam, qua đó nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế; tăng cường thu hút khách tham quan, nhằm bảo tồn và phát huy tác dụng Khu di tích Phủ Chủ tịch, góp phần phát triển du lịch, phát triển kinh tế. 
Để thực hiện được mục tiêu này, trước hết phải tăng cường nhận thức chung về ngoại giao văn hóa và tạo được sự đồng thuận từ các cấp lãnh đạo đến cán  bộ công nhân viên và người lao động Khu di tích Phủ Chủ tịch về sự cần thiết và tầm quan trọng của công tác ngoại giao văn hóa, nhằm đưa công tác này trở thành một nhiệm vụ thường xuyên của cơ quan. Trên cơ sở đó, xây dựng và thực hiện cơ chế chính sách về ngoại giao văn hóa, gắn công tác ngoại giao văn hóa với kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho công tác ngoại giao văn hóa. Khách quốc tế tham quan Khu di tích Phủ Chủ tịch không chỉ đông về số lượng, đa dạng về thành phần, giới, lứa tuổi, tôn giáo, trình độ mà còn rất khác biệt về văn hóa, thể chế chính trị, đa quốc gia. Vì vậy, cán bộ Khu di tích Phủ Chủ tịch không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động ngoại giao văn hóa. Khu di tích Phủ Chủ tịch cần phải chú trọng bồi dưỡng kiến thức về đối ngoại nói chung, ngoại giao văn hóa nói riêng, không chỉ bồi dưỡng cho cán bộ thuyết minh mà cho đại bộ phận cán bộ và người lao động để mỗi cán bộ Khu di tích Phủ Chủ tịch phải là “sứ giả văn hóa” quảng bá về đất nước và con người Việt Nam. Các phòng 
chuyên môn nghiệp vụ liên quan tới hoạt động ngoại giao văn hóa cần phải nâng cao năng lực về ngoại ngữ, đặc biệt là cán bộ Phòng Tuyên truyền - Giáo dục nhằm tiếp cận tri thức, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi trong việc triển khai các hoạt động ngoại giao văn hóa. 
Từ khi được xây dựng đến nay, Trang thông tin điện tử Khu di tích Phủ Chủ tịch đã phát huy rất tốt công tác tuyên truyền trong nước và kiều bào ở nước ngoài, với hơn 6 triệu lượt truy cập. Tuy nhiên, nếu trang thông tin điện tử được chuyển ngữ tiếng Anh, Trung... thì công tác tuyên truyền về cuộc đời và sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh nói riêng và quảng bá hình ảnh đất nước con người Việt Nam nói chung ngày càng sâu rộng hơn với bạn bè quốc tế. 
Khu di tích Phủ Chủ tịch đã có mối quan hệ giao lưu với một số bảo tàng quốc tế, tuy nhiên cần đầy mạnh hơn nữa sự phối hợp với các bảo tàng, di tích trên thế giới thông qua các hoạt động trao đổi chuyên môn nghiệp vụ, sưu tầm, tọa đàm, hội thảo hay thực hiện các dự án nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản lịch sử văn hóa nhằm tiếp cận tri thức, đồng thời góp phần tăng cường tình hữu nghị giữa Việt Nam với bầu bạn quốc tế. 
Bên cạnh tăng cường xuất bản các ấn phẩm về cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh, Khu di tích Phủ Chủ tịch cũng cần nghiên cứu và tạo ra các sản phẩm có giá trị văn hóa và thẩm mỹ mang dấu ấn chuyến thăm Khu di tích Phủ Chủ tịch nói riêng và Việt Nam nói chung.
Nhằm quán triệt Nghị quyết số 36/ NQ-TƯ của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài trong việc hỗ trợ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài duy trì và quảng bá đất nước và con người Việt Nam tại nước sở tại; quan tâm, tạo điều kiện để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, với vai trò vừa là chủ thể, vừa là đối tượng hưởng thụ, được tiếp nhận thông tin và sản phẩm văn hóa lành mạnh từ trong nước để giữ gìn và phát huy truyền thống Việt Nam, giới thiệu với người dân nước sở tại, Khu di tích Phủ Chủ tịch cần đẩy mạnh công tác triển lãm, giao lưu văn hóa. 
Trong xu thế toàn cầu hóa, Khu di tích Phủ Chủ tịch cần nghiên cứu và vận dụng những kinh nghiệm hoạt động ngoại giao văn hóa nhằm đổi mới hoạt động đối ngoại phù hợp với chức năng nhiệm vụ chuyên ngành, có như vậy mới thu hút khách du lịch quốc tế nhằm phát triển kinh tế, góp phần tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh, là nhịp cầu hữu nghị giữa Việt Nam với thế giới. Qua đó, góp phần thực hiện thắng lợi nghị quyết của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2020 và Nghị quyết 08 về phát triển du lịch Việt Nam trở thành nền kinh tế mũi nhọn Việt Nam.
 
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh gương sách đời đời, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998, tr.43