Những sự kiện liên quan đến cây dừa hai mầm được trồng trong vườn quả Bác Hồ

Nguyễn Văn Dương
Phòng Sưu tầm - Kiểm kê - Tư liệu
Trong khuôn viên Phủ Chủ tịch, có nhiều cây do Chủ tịch Hồ Chí Minh đi công tác nước ngoài mang về, có nhiều cây do đồng bào các địa phương trong nước gửi biếu, được tự tay Bác trồng và chăm sóc. Người trồng cây không chỉ lấy bóng mát, cho cảnh thêm đẹp, cho không khí trong lành, mà còn xuất phát từ lợi ích kinh tế - xã hội, xuất phát từ tình yêu thiên nhiên đối với dân tộc, từ việc đề cao tính nhân văn... Nhiều cây trong vườn không chỉ có giá trị về mặt kinh tế, mà còn mang một ý nghĩa lịch sử - văn hoá sâu sắc, gắn với quê hương đất nước, gắn với công việc và cuộc sống hàng ngày, gắn với tình cảm đồng bào đồng chí và tình hữu nghị quốc tế giữa các dân tộc… Những cây này, ngày nay đã trở thành cây di tích trong Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, có vai trò, ý nghĩa to lớn trong việc nghiên cứu, tuyên truyền về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với đồng bào trong nước và bạn bè quốc tế mỗi khi đến thăm nơi ở và làm việc của Người. Chính vì vậy, việc đảm bảo tính chính xác của những thông tin tuyên truyền về ý nghĩa lịch sử, giá trị lịch sử - văn hóa của cáccây di tích nói riêng, các tài liệu hiện vật, các di tích gắn bó với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu di tích Phủ Chủ tịch nói chung là việc làm thường xuyên và cần thiết. Tuy nhiên, những thông tin, sự kiện liên quan đến một số cây di tích trong khu Phủ Chủ tịch được đăng tải trong một vài ấn phẩm gần đây còn thiếu chính xác, chưa nhất quán hoặc thiếu xác minh, thẩm định kỹ càng. Trong bài viết này, chúng tôi xin cung cấp một số thông tinliên quan đến cây dừa hai mầm do nhân dân Hợp tác xã Nam Tiến, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ tặng Bác Hồ hiện đang được trồng trong vườn cây Bác Hồ tại Khu Phủ Chủ tịch như: thời gian được trồng có phải là ngày 19/8/1962 không?, người mang cây dừa về biếu Bác Hồ là ai?. 
Về sự kiện này, có một số thông tin chưa thống nhất, thiếu chính xác trong vài cuốn sách, bài viết, hoặc qua một số lời kể của nhân chứng, cụ thể như sau: 
Trong cuốn Chuyện cây trong vườn Bác, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2006, có viết: “Vào năm 1962, nhân dịp kỷ niệm Cách mạng tháng Tám, Bác Hồ về thăm tỉnh Phú Thọ. Sau khi Bác nói chuyện với đồng bào, cán bộ và chiến sĩ tại cuộc mít tinh tại thị xã Phú Thọ, Bác đến thăm nhà máy Supe phốt phát Lâm Thao, thăm Đền Hùng, thăm một đơn vị bộ đội pháo binh. Đặc biệt, Bác còn dành thời gian trực tiếp đến thăm hỏi tình hình sản xuất, đời sống của bà con xã viên hợp xã Nam Tiến, huyện Lâm Thao. Đồng chí chủ nhiệm hợp tác xã sau khi báo cáo với Bác về những cố gắng của bà con vượt qua khó khăn trong sản xuất nông nghiệp và đời sống, đã thay mặt xã viên hợp tác xã biếu Bác quả dừa “đặc biệt”. Đó là một quả dừa nảy ra hai mầm. Ngày 19/8/1962, quả dừa hai mầm này được trồng trong khu vườn gần bờ ao cá đối diện với nhà sàn tạo thành cây dừa đôi lạ mắt. Bác Hồ gợi ý trồng cây dừa hai mầm độc đáo này gần đường đi lại để mọi người đều được xem”. Theo đồng chí Vũ Kỳ, thư ký riêng của Người kể lại: mỗi lần Bác nhìn thấy cây dừa một gốc hai mầm, Bác thường nói cây dừa hai mầm cũng giống như hai miền Bắc Nam do chiến tranh nên bị chia cắt nhưng vẫn chung một dân tộc, Người luôn mong đất nước thống nhất, Bắc Nam sum họp một nhà. 
Theo tư liệu lưu tại tỉnh Phú Thọ có ghi: “Cũng trong sự kiện Bác Hồ về thăm Phú Thọ. Sau khi dự mít tinh, Hồ Chủ tịch rời thị xã Phú Thọ đến thăm Hợp tác xã Nam Tiến và Nhà máy Supe - phốt phát Lâm Thao. Đúng 8h30 phút, Bác cùng các đồng chí lãnh đạo tỉnh và huyện Lâm Thao về thăm xã Nam Tiến (nay là xã Cao Mại), một xã điển hình tiên tiến về năng suất lúa cao sản của tỉnh. Bác đi thẳng vào sân trụ sở Hợp tác xã để gặp gỡ và nói chuyện với cán bộ, xã viên đang đón chờ Người.Bác nhắc đến một số công tác của Hợp tác xã và căn dặn bà con phải đoàn kết xây dựng Hợp tác xã, đoàn kết với công nhân các nhà máy để phát triển sản xuất và cải thiện đời sống cho nhân dân. Dù thời gian eo hẹp nhưng Hồ Chủ tịch vẫn tranh thủ vào thăm một số gia đình xã viên như gia đình anh Tường, ông Ý, ông Thỉnh… Trước khi Bác ra về, bà con xã viên Nam Tiến người mang dừa, người đem bí ngô đến biếu, Bác vui vẻ nhận, cảm ơn và tặng lại bà con. Cuối năm 
1962, Hợp tác xã Nam Tiến ươm được một quả dừa có hai mầm, đã cử đồng chí Ngô Thiên Tuế - Chủ nhiệm Hợp tác xã và chị Nguyễn Thị Thinh - Bí thư Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh xã Nam Tiến đem về Phủ Chủ tịch biếu Bác Hồ.
Rời Nam Tiến, Hồ Chủ tịch đến thăm Nhà máy Supe - phốt phát Lâm Thao. Người thăm nơi ăn, chốn ở của công nhân rồi vào khu chuyên gia. Trực tiếp nói chuyện bằng tiếng Nga, Hồ Chủ tịch cảm ơn các chuyên gia Liên Xô đã hết lòng phục vụ và hướng dẫn kinh nghiệm tổ chức, quản lý nhà máy cho cán bộ, công nhân Việt Nam. Khoảng 9h Bác qua cổng số 3 vào nhà máy. Đông đảo cán bộ, công nhân nhà máy, chuyên gia nước bạn và nhân dân các xã lân cận nhiệt liệt đón chào Người… Đúng 9h15 phút, Bác rời nhà máy, theo quốc lộ 2, rẽ vào thăm Đền Hùng. Người và các đồng chí cùng đi ăn cơm nắm và nghỉ trưa tại đền Thượng. Đến chiều trên đường về Thủ đô Hà Nội, Bác vào thăm và nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn pháo binh 374 đóng quân ở Thậm Thình (nay là địa điểm cơ quan Bộ Tư lệnh Quân khu 2).Để xây dựng hồ sơ khoa học cho cây dừa hai mầm, ngày 23/9/2016, phòng Sưu tầm - Kiểm kê - Tư liệu (Khu di tích Phủ Chủ tịch) đã tổ chức chuyến đi gặp gỡ nhân chứng tại thị trấn Lâm Thao, Phú Thọ để xác minh, thẩm định lại nguồn gốc, xuất xứ và thời gian cây dừa hai mầm được tặng, trồng trong khu Phủ Chủ tịch, ai là người được mang cây dừa xuống biếu Bác… Sau khi làm việc với các đồng chí lãnh đạo thị trấn Lâm Thao, Đoàn đã đến gặp ông Triệu Văn Lựu - nguyên kế toán Hợp tác xã Nam Tiến và được cho biết: “Sau thời gian Bác Hồ về thăm Hợp tác xã, động viên bà con tích cực sản xuất chăm lo đời sống thì đến cuối năm 1962 (vào dịp gần Tết âm lịch) ông Ngô Thiên Tuế - Chủ nhiệm Hợp tác xã và ông Vũ Văn Ước - Cán bộ Văn phòng Đảng ủy được cử lên Hà Nội tặng Bác Hồ cây dừa hai mầm. Hai ông đi bằng phương tiện tàu hỏa. Khi đến Hà Nội, ông Ước chính là người gánh, một đầu là cây dừa hai mầm (cao khoảng 1m), còn một đầu là một quả bí và 17 bắp ngô đến Phủ Chủ tịch biếu Bác. Tuy nhiên, hôm đó, Bác không ở nhà nên có một đồng chí trong Phủ Chủ tịch ra cổng gỗ (nay là cổng đỏ số 1, Hoàng Hoa Thám) đón. 
Sau khi gặp ông Lựu, Đoàn đã tìm đến gia đình ông Ngô Văn Khố là gia đình đã tặng Bác cây dừa hai mầm. Ông Ngô Văn Khố đã mất hiện chỉ còn vợ ông là bà Mai Thị Tám (85 tuổi). Bà Tám kể lại: “Năm 1962, Hợp tác xã Nam Tiến đạt năng suất 
lúa cao nên Bác về thăm để động viên, nhân dân có biếu Bác sản phẩm nông sản như ngô, khoai, bí, dừa nhưng Bác không lấy, Bác bảo: “Bác đã nhận nhưng Bác gửi lại cho bà con. Đến cuối năm 1962, gia đình tôi có ươm được một cây dừa hai mầm rất đẹp, cao khoảng 1m. Lúc đó, xã Nam Tiến muốn mua lại cây dừa này để biếu Bác nhưng gia đình bảo nếu biếu Bác thì gia đình không bán và có nhã ý tặng Hợp tác xã cây dừa hai mầm để biếu Bác. Ông Ngô Văn Vũ (hiện vẫn còn sống) là em trai ông Ngô Văn Khố, chính là người đào cây dừa mang lên Hợp tác xã, cũng khẳng định là cuối năm 1962 (vào dịp gần Tết Quý Mão - 1963), Hợp tác xã có cử hai ông Ngô Thiên Tuế và ông Vũ Văn Ước mang cây dừa hai mầm xuống Hà Nội biếu Bác, hai ông đi bằng tàu hỏa. Khi xuống đến Hà Nội thì không gặp được Bác mà gửi lại cây dừa và quà biếu cho Văn phòng Phủ Chủ tịch. Khi ra về hai ông có được Văn phòng Phủ Chủ tịch tặng lại cho mỗi ông một tấm ảnh chân dung Bác Hồ làm bằng tấm vải lụa” (do thời gian quá lâu nên hai tấm ảnh đó đã bị thất lạc). 
Cả ba cụ Triệu Văn Lựu, Mai Thị Tám và Ngô Văn Vũ đều là những người trực tiếp gặp Bác Hồ khi Người về thăm Hợp tác xã Nam Tiến ngày 19/8/1962 và cũng trực tiếp chứng kiến sự kiện Hợp tác xã biếu Bác Hồ cây dừa hai mầm nên trong lời kể của ba cụ đều có những điểm chung. Đó là: thời gian biếu cây dừa cho Bác là khoảng cuối năm 1962 (vào dịp gần Tết âm lịch); người được cử mang cây dừa xuống Hà Nội là ông Ngô Thiên Tuế và ông Vũ Văn Ước (là người gánh cây dừa) và đặc điểm cây dừa đều tương đồng nhau. 
Như vậy cùng một sự kiện nhưng trong các tư liệu, câu chuyện đã có những tình tiết, nhân vật khác nhau. Trong cuốn Chuyện cây trong vườn Bác và một số tư liệu khác đều ghi ngày 19/8/1962, cây dừa hai mầm được trồng trong vườn Bác. Lúc sinh thời Bác đi thăm nhiều địa phương trong cả nước, đến đâu nhân dân cũng muốn tặng Bác quà là những sản phẩm tự tay làm ra hay những đặc sản quê hương. Và khi Bác về thăm nhân dân xã Nam Tiến cũng vậy, sau khi bà con mang dừa, bí ngô đến biếu, Người nhận sau đó tặng lại bà con. Theo hành trình làm việc của Bác ngày 19/8/1962, sau khi thăm Hợp tác xã Nam Tiến, Bác đến thăm nhà máy Supe- phốt phát Lâm Thao, thăm Đền Hùng sau đó ăn cơm nắm và nghỉ trưa tại đền Thượng. Đến chiều trên đường về thủ đô Hà Nội, Bác vào thăm và nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn pháo binh 374. Với thời gian hạn hẹp, đường xá từ Phú Thọ về Hà Nội vào thời đó lại khó khăn cách trở. Vì vậy cây dừa hai mầm khó có thể được trồng trong vườn Bác đúng vào ngày 19/8/1962 được. Hơn nữa theo lời kể của ba nhân chứng là Triệu Văn Lựu, Mai Thị Tám và Ngô Văn Vũ thì mãi đến cuối năm 1962 (vào dịp gần Tết âm lịch), Hợp tác xã Nam Tiến mới cử người mang cây dừa hai mầm xuống biếu Bác. Đối chiếu sự kiện, lời kể nhân chứng chúng tôi có thể khẳng định cây dừa hai mầm mà nhân dân Hợp tác xã Nam Tiến biếu và trồng trong vườn Bác là vào khoảng cuối năm 
1962 (vào dịp gần Tết âm lịch). Đây cũng chính là thời điểm phù hợp với quy luật tự nhiên mà sinh thời Bác Hồ đã nói “Mùa xuân là tết trồng cây/ Làm cho đất nước càng ngày càng xuân”. Đối với người được cử mang dừa xuống biếu Bác, tất cả các tư liệu, lời kể nhân chứng đều có điểm chung là ông Ngô Thiên Tuế - Chủ nhiệm Hợp tác xã Nam Tiến nhưng người đi cùng thì có tư liệu viết là bà Vũ Thị Thinh - Bí thư đoàn thanh niên. Tuy nhiên qua lời kể của các cụ Triệu Văn Lựu, Mai Thị Tám đều cho rằng bà Vũ Thị Thinh cũng được cử xuống Hà Nội nhưng là đi dự Hội nghị tổng kết phong trào thi đua năm 1962 và bà đã đi xuống Hà Nội từ hôm trước, còn người gánh cây dừa xuống biếu Bác cùng với ông Ngô Thiên Tuế chính là ông Vũ Văn Ước. 
Đến thăm và động viên bà con nông dân ở các địa phương nói chung, chuyến thăm xã viên và nhân dân Hợp tác xã Nam Tiến, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ nói riêng là một trong những hoạt động mà sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm và thường xuyên thực hiện. Có thể do thời gian diễn ra sự kiện đã khá lâu, các nhân chứng không còn nhớ rõ hoặc cũng có thể do sự sơ xuất trong quá trình biên tập, thẩm định của các nhà xuất bản mà làm sự kiện bị sai lệch đi. Tuy nhiên, may mắn là một số nhân chứng trực tiếp chứng kiến sự kiện hiện nay vẫn còn sống. Từ những câu chuyện, ký ức họ kể lại đối chiếu với thời gian, tính lôgíc của sự việc chúng tôi đã xác minh, thẩm định lại chính xác sự kiện có liên quan liên quan đến cây dừa hai mầm hiện đang được trồng cùng với các loài cây mà nhân dân trong cả nước đã gửi biếu Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. 
Mỗi câu chuyện, việc làm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều thể hiện tình cảm, sự quan tâm của của Bác dành cho nhân dân các địa phương cũng như tình cảm chân thành, sâu sắc của nhân dân các địa phương trong cả nước dành cho Bác Hồ kính yêu. Đây cũng là những bài học lớn cho thế hệ sau học tập và làm theo. Để bảo tồn cây dừa hai mầm quý này, vừa qua nhân dân xã Nam Tiến, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ lại ươm được một cây dừa hai mầm và ngày 19/8/2016, cán bộ nhân dân xã Nam Tiến, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ đã mang xuống tặng cho Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, cây dừa đã được trồng ngay bên cạnh cây dừa hai mầm đã trồng cuối năm 1962./.