Mội vài kinh nghiệm từ việc gắn kết giữa Khu Di tích Phủ Chủ tịch với các trường học....

ThS. Nguyễn Anh Minh
Phó Giám đốc Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê nin vào điều kiện cụ thể nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại. Học tập, quán triệt những quan điểm cơ bản và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn của đời sống xã hội là nhân tố quyết định thắng lợi của toàn bộ sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo. Với ý nghĩa to lớn đó, ngày 27/3/2003, Ban Bí thư đã ra Chỉ thị số 23 - CT/TW về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoan mới. Chỉ thị nêu rõ: “Cần sớm tổ chức biên soạn giáo trình và sách giáo khoa thống nhất về tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với từng cấp học, bậc học, thực hiện chế độ thi cử nghiêm túc. Chuẩn bị kỹ đội ngũ giáo viên, giảng viên báo cáo viên về tư tưởng Hồ Chí Minh...”(1). Cũng từ năm 2003, Bộ Giáo dục, Đào tạo và Ban Tuyên giáo Trung ương đã chính thức đưa môn học tưởng Hồ Chí Minh vào giảng dạy trong các Học viện, trường Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp.
Bước đầu khi môn học tưởng Hồ Chí Minh đưa vào giảng dạy tại các Học viện và Nhà trường còn gặp không ít khó khăn như đội ngũ giảng viên còn thiếu, kinh nghiệm trong phương pháp giảng dạy truyền đạt chưa thực sự hấp dẫn và hiệu qủa đối với học viên và sinh viên. Tuy vậy, nhiều nhà trường và 
các giảng viên đã có những cách làm sáng tạo trong phương pháp giảng dạy như: kết hợp giảng dạy lý thuyết với hình ảnh trình chiếu, xem phim tư liệu về Bác Hồ, đặc biệt là tổ chức tham quan học tập thực tế tại các Di tích và Bảo tàng về Chủ tịch Hồ Chí Minh..., bước đầu đã đem lại những hiệu quả tích cực.
Qua thực tế cho thấy, một trong những phương pháp giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh mang lại hiệu quả thiết thực, đó là việc kết hợp việc giảng dạy lý thuyết tại nhà trường và tham quan học tập thực tế các Di tích và Bảo tàng lưu niệm về Người. Việc tổ chức tham quan học tập thực tế tại các Di tích và Bảo tàng Hồ Chí Minh góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu học tập về tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và khẳng định đây là một chủ trương đúng đắn, một cách thức sáng tạo đối với phương pháp giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh trong các nhà trường. Sự kết hợp việc giảng dạy lý thuyết và tham quan học tập thực tế đã đem lại niềm say mê, hứng thú cho các học viên, sinh viên, giúp họ tiếp nhận thông tin một cách thực tế, tự nhiên. Điều đó giúp bổ trợ tích cực cho việc giảng dạy lý thuyết trên giảng đường đối với môn tư tưởng Hồ Chí Minh.
Tổ chức tham quan học tập thực tế là hình thức có mục đích rõ ràng về mặt chính trị, có dẫn chứng xác thực về mặt khoa học lịch sử. Tổ chức tham quan thực tế cho các học viên, sinh viên là công tác giáo dục khoa học của di tích và bảo tàng. Đến thăm quan di tích và bảo tàng học viên, sinh viên sẽ được trực tiếp cảm nhận bằng các giác quan của mình (chủ yếu là tai và mắt), lấy việc quan sát tài liệu, hiện vật là cơ sở với đặc điểm nổi bật là tính trực quan sinh động. Cùng với việc quan sát trực tiếp các tài liệu hiện vật, các học viên, sinh viên được hướng dẫn viên giảng giải và cung cấp những thông tin rõ ràng, giải mã những ẩn số trong các tài liệu hiện vật để họ lĩnh hội một cách tích cực, đầy đủ và chính xác giá trị của di tích và tài liệu hiện vật đó. Hoạt động tổ chức tham quan thực tế tại các Di tích và Bảo tàng Hồ Chí Minh có khả năng tối ưu trong việc truyền lại cho các học viên, sinh viên những tri thức trực tiếp qua các di tích và tài liệu hiện vật: Địa bàn lịch sử của di tích và tài liệu hiện vật, những điều kiện mà di tích hình thành, sự tồn tại và chuyển biến, nội dung lịch sử, giá trị văn hoá, mỹ thuật, mối quan hệ giữa tài liệu hiện vật với các vấn đề chính trị xã hội v.v..
Một trong những yếu tố đóng vai trò rất quan trọng tạo nên hiệu quả của hình thức tổ chức tham quan thực tế các Di tích và Bảo tàng Hồ Chí Minh là công tác tổ chức và nội dung tham quan. Trong đó, thuyết minh viên (hướng dẫn viên tại điểm) của buổi học đóng một vai trò quan trọng. Vì vậy, để buổi tham quan, buổi học trực quan đạt chất lượng, hiệu quả cao, ngoài yêu cầu cao về trình độ hiểu biết, khả năng thuyết trình, đòi hỏi người thuyết minh còn phải có kỹ năng thu hút sự tập trung chú ý của người học, có khả năng bao quát mọi thành viên của lớp học. Trong quá trình thuyết minh, cán bộ thuyết minh có thể đưa ra những câu hỏi, những gợi ý theo chủ đề để người học tập trung chú ý, qua đó để củng cố thêm tri thức đã được trang bị.
Trong những năm qua, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch đã phối hợp thường xuyên với gần 20 Học viện trong và ngoài Quân đội và các trường Đại học và Cao đẳng như: Học viện Chính trị, Học 
viện Khoa học Quân sự, Học viện Hậu cần, Trường Đại học Giao thông vận tải, Đại học Bách khoa v.v.. Trung bình mỗi năm Khu di tích tổ chức đón tiếp hàng trăm nghìn lượt học viên, sinh viên đến tham quan học tập thực tế tại Khu di tích. Từ thực tiễn cho thấy, hoạt động tổ chức tham quan thực tế Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch đóng một vai trò đặc biệt quan trọng và rất cần thiết đối với công tác giáo dục và giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh cho các học viên, sinh viên.
Trước hết, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch là một di tích nguyên gốc, các di tích, tài liệu hiện vật cũng như cảnh quan môi trường tồn tại như lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc. Khu Di tích chứa đựng nội dung sự kiện lịch sử và tài liệu hiện vật vô cùng phong phú gắn liền với những hoạt động quên mình và những cống hiến lớn lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam, nơi phản ánh chân thực và sâu sắc nhất cuộc sống sinh hoạt đời thường của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng với những giá trị tư tưởng và tấm gương đạo đức cách mạng, nhân cách lớn của Người, đặc biệt là lối sống giản dị, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Ngoài giá trị về lịch sử, văn hoá, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch còn chứa đựng những giá trị về nhiều mặt, như kiến trúc nghệ thuật, môi trường sinh thái... Bên cạnh những di sản vật thể còn có di sản phi vật thể vô cùng phong phú. Tham quan di tích, học sinh, sinh viên được tận mắt chứng kiến cuộc sống đời thường giản dị, được nghe kể chuyện về đạo đức, tác phong, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh thông qua sự hiện diện của từng di tích sống động, môi trường cảnh quan xung quanh di tích, những tài liệu hiện vật lúc sinh thời của Người được lưu giữ và trưng bày tại đây. Tất cả không còn trừu tượng như trong sách vở nữa mà đã được cụ thể hoá chân thực và sinh động, tác động trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm của các đối tượng là học sinh, sinh viên, tạo hiệu quả tích cực trong việc học tập thực tế.
Qua thực tế thu thập ý kiến phản hồi từ các học viên, sinh viên, tất cả các em đều đánh giá cao và mong muốn tiếp tục duy trì mô hình gắn kết giữa nhà trường và Khu di tích, bởi chuyến tham quan thực tế đã giúp các em hiểu hơn về các bài giảng của thầy, cô bộ môn, hiểu hơn về cuộc đời, sự nghiệp và tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ở một số các trường thực hiện sự gắn kết này, tỷ lệ học viên, sinh viên thi qua vòng đầu môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cao hơn các môn khác thuộc bộ môn lý luận chính trị. Khi được chọn môn thi tốt nghiệp quốc gia, có trường có đến 90% sinh viên đăng ký môn tư tưởng Hồ Chí Minh như: Đại học Giao thông vận tải, Đại học Bách khoa Hà Nội v.v.. Kết quả này đạt được do nhiều nguyên nhân, nhưng chắc chắn có nguyên nhân từ việc kết hợp việc giảng dạy trên lớp với việc tổ chức cho sinh viên đi tham quan học tập thực tế môn học tại Khu di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch và Bảo tàng Hồ Chí Minh
Từ thực tiễn và kinh nghiệm của Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch cho thấy: để có kế hoạch và tổ chức việc tham quan học tập thực tế đối với học viên và sinh viên có hiệu quả: Trước hết cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các Di tích, Bảo tàng và các học viện, nhà trường. Phải 
coi đây là một chủ trương nhất quán và được tạo điều kiện thuận lợi bởi các cơ quan quản lý nhà nước. Nhất là Bộ Giáo dục-Đào tạo và Ban Tuyên giáo Trung ương cần sớm đưa ra một chủ trương chung và coi việc kết hợp giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh với tham quan thực tế tại các Di tích và Bảo tàng Hồ Chí Minh là một yêu cầu đối với môn học tư tưởng Hồ Chí Minh tại các học viện, trường đại học và cao đẳng trong cả nước.
Các nhà trường cần phải xây dựng một kế hoạch cụ thể dựa trên điều kiện, hoàn cảnh của từng trường, xác định cụ thể về thời gian cũng như số lượng học viên đến tham quan thực tế. Bên cạnh đó, các Di tích và Bảo tàng cần có những quy định, quy chế tham quan để hướng dẫn, phổ biến cho các nhà trường, nhằm nâng cao tính chủ động trong công tác phối hợp tổ chức nội dung học tập thực tế.
Nội dung học tâp thực tế mà các học viên, sinh viên tiếp nhận khi thăm quan rất phong phú, có giá trị thực tiễn cao. Mỗi bài học thực tế từ các Di tích, Bảo tàng Hồ Chí Minh đều có sức thuyết phục và cảm hoá sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm và nhận thức của mỗi học viên, sinh viên. Tuy nhiên đối tượng học viên và sinh viên là những người có trình độ nhận thức và sự hiểu biết nhất định. Vì vậy nội dung thuyết minh cần phải đi sâu vào từng chuyên đề và có sự liên hệ theo đối tượng học viên, sinh viên; cần nâng cao hơn nữa vai trò và mục đích tuyên truyền, các cán bộ nên có cách tuyên truyền và nội dung tuyên truyền phong phú hơn, sâu sắc hơn về cuộc đời, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh, tập trung vào những mốc thời gian, những địa điểm, những hiện vật khẳng định quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh,khai thác các hiện vật dưới các góc độ khác nhau để phù hợp với các đối tượng học viên, sinh viên. Đồng thời cần mở rộng hơn nữa các hình thức tuyên truyền, giới thiệu như: sách, truyện, phim ảnh... để cung cấp thêm tư liệu và tăng thêm sự hấp dẫn đối với mỗi chuyến tham quan học tập thực tế.
Hàng năm, các Di tích, Bảo tàng Hồ Chí Minh và các nhà trường nên tổ chức các buổi Toạ đàm, trao đổi nhằm đánh giá và rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng và nội dung chương trình học tập thực tế, cũng như đề xuất các giải pháp mới thu hút sinh viên các trường đến với các Di tích và Bảo tàng Hồ Chí Minh
Có thể khẳng định rằng, hình thức tham quan học tập thực tế tại các Di tích và Bảo tàng về Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chung đóng một vai trò rất quan trọng trong công tác giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh tại các học viện và nhà trường. Thực tiễn việc tổ chức tham quan học tập thực tế tại Khu Di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch đã góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu học tập về tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, khẳng định đây là phương pháp và cách tiếp cận mới cho các học viên, sinh viên, mang lại hiệu quả thiết thực trong công tác giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh tại các Học viện Nhà trường. Đồng thời cũng góp phần quan trọng trong việc thu hút khách tham quan đến với các di tích và bảo tàng lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện nay./.
 
 Chú thích:
 (1) Chỉ thị 23-CT/TW của Ban Bí thư, ngày 27/3/2003 về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới.