Nhà Sàn Bác Hồ trong Khu di tích Phủ Chủ tịch đối với phát triển văn hóa và du lịch Việt Nam

Ths.Nguyễn Văn Dương
Phòng ST-KK-TL
Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch ở Hà Nội là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc trong suốt 15 năm cuối đời (1954-1969). Toàn bộ quần thể Di tích lịch sử văn hóa này, nay đã trở thành một Di tích quốc gia đặc biệt trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc. Trong quần thể Khu di tích Phủ Chủ tịch, Nhà sàn cùng vườn cây ao cá là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gắn bó lâu nhất và cũng là Di tích trung tâm trên cả phương diện vị trí, ý nghĩa, nội dung lẫn sự cuốn hút và sức lan tỏa giá trị của nó. Trong suốt 11 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc tại đây (1958- 2018), Người tiếp tục cùng Trung ương Đảng vạch ra những chiến lược, sách lược hoạch định đường lối và chỉ đạo cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi. Những cống hiến đó của Người cùng với những chính sách đối nội, đối ngoại, đặc biệt là tấm gương đạo đức, lối sống thanh bạch, phong cách làm việc, sự tinh tế trong ứng xử với con người và thiên nhiên,… tất cả đã trở thành những bài học quý giá và đi vào lịch sử dân tộc và nhân loại.
Ngôi Nhà sàn lịch sử trong khu Phủ Chủ tịch gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp của một anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hoá kiệt xuất. Nằm trong lòng Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến là trung tâm chính trị văn hoá của các thời kỳ lịch sử của đất nước, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch cùng với Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Quảng trường Ba Đình, chùa Một Cột, cột cờ Hà Nội, Bảo tàng lịch sử quân sự Việt Nam, các di tích lịch sử văn hoá ven Hồ Tây như đền Quán Thánh, chùa Trấn Quốc.v.v.. tạo thành một tuyến du lịch văn hoá hấp dẫn mỗi khi du khách đến với thủ đô Hà Nội.
Ngày nay, du lịch là một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống kinh tế xã hội và trở thành hiện tượng phổ biến trên thế giới - du lịch đã và đang được khai thác dưới nhiều góc độ khác nhau như: du lịch nghỉ dưỡng, du lịch văn hoá, du lịch thương mại, du lịch hội nghị, du lịch săn bắn...Trong đó, du lịch văn hoá là hình thức du lịch nhằm mục đích tìm hiểu và trao đổi các giá trị văn hoá, góp phần bảo tồn, khai thác và giới thiệu các di sản văn hoá dân tộc, bảo vệ và phát triển môi trường văn hoá thiên nhiên và xã hội, đồng thời giúp cho các đối tượng khách du lịch nâng cao trình độ hiểu biết về kiến thức lịch sử - văn hoá của từng đất nước, con người, từng vùng miền mà khách tới tham quan du lịch.
Du khách đến với di tích Nhà sàn Bác Hồ là để thỏa mãn nhu cầu văn hóa. Những giá trị di tích tích lịch sử văn hóa này không những là cơ sở lưu giữ, sáng tạo văn hóa mà còn là các nguồn lực văn hóa để phát triển kinh tế - xã hội. Giá trị di tích lịch sử văn hóa có vai trò quan trọng trong phát triển văn hóa du lịch, vì nó tạo ra sản phẩm du lịch đặc biệt, đó là sản phẩm văn hóa. Sản phẩm văn hóa là những giá trị văn hóa phi vật thể chứa đựng những giá trị văn hóa, thẩm mỹ và tinh thần nhân văn cao cả. Bởi, mỗi hiện vật đơn sơ ở đây như: chiếc mũ cát bạc màu, chiếc quạt lá cọ, đôi dép cao su… đều chứa đựng những giá trị tinh thần, những triết lý nhân văn, những bài học thiết thực để hướngcon người đến chân - thiện - mỹ. Mỗi du khách đến tham quan đều tự tìm thấy cho mình một bài học, một tấm gương để soi lại mình và khát vọng vươn lên, nhằm hoàn thiện bản thân, sống có ích cho gia đình và xã hội. Đồng thời, đến với Nhà sàn Bác Hồ trong Khu di tích Phủ Chủ tịch là đến với một điểm du lịch văn hoá hấp dẫn, ở đây du khách không chỉ được đắm chìm trong môi trường cảnh quan xanh, sạch, đẹp, với những công trình kiến trúc cổ điển, hiện đại và dân tộc đan xen, hoà lẫn với màu xanh của cây cối, hoa lá. Đến với ngôi Nhà sàn Bác Hồ,tâm hồn khách tham quan như trở nên thanh thản, nhẹ nhàng hơn. Du khách sẽ được cảm nhận những bài học sâu sắc về lẽ sống, về cách ứng xử với con người và với thiên nhiên của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tình cảm chan chứa Người dành cho nhân dân, cho bạn bè, cho thiên nhiên vẫn luôn tràn ngập trong không gian này. Chính không gian tràn đầy tình yêu thương ấy tạo cho mỗi khách tham quan cảm giác bình yên và thanh thản. Có lẽ vậy mà Vua Malaysia khi đến thăm đã gọi nơi đây là “Thánh địa rực rỡ soi sáng tinh thần” trên con đường đi đến hạnh phúc cho toàn nhân loại, bằng triết lý hòa hợp giữa con người với thiên nhiên và giữa con người với đồng loại.
Khu di tích Phủ Chủ tịch đón lượng khách tham quan đông nhất trong hệ thống các di tích, bảo tàng trong cả nước hiện nay. Từ ngày mở cửa đón khách tham quan đến nay (1970 -2017), Khu di tích Phủ Chủ tịch với di tích trung tâm là Nhà sàn Bác Hồ đã đón tiếp hơn 70 triệu lượt khách trong nước và quốc tế đến tham quan. Theo thống kê điều tra xã hội học, trong tháng 6 đầu năm 2018 tại Nhà sàn Bác Hồ trong Khu di tích Phủ Chủ tịch, trong tổng số 2000 phiếu được phát ra cho các đối tượng khách tham quan, kết quả thu lại 1975 phiếu hợp lệ. Nội dung phiếu điều tra: tập trung vào các vấn đề: mục đích, sự hài lòng về nhu cầu tìm hiểu và giải trí, nhu cầu tham quan lại Nhà sàn Bác Hồ, Khu di tích Phủ Chủ tịch. Trong đó có 80% khách tham quan có nhu cầu tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như về lịch sử di tích Nhà sàn Bác Hồ và có mong muốn quay lại vào các lần sau và có ấn tượng nhất về Nhà sàn và Ao cá Bác Hồ.
Theo báo cáo thống kê hàng năm của Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, lượng khách tham quan Di tích Nhà sàn nói riêng và Khu di tích Phủ Chủ tịch nói chung tăng lên đáng kể: “Năm 2007: 2.231.487 lượt khách, Năm 2008: 2.314.482 lượt khách, Năm 2009: 2.277.390 lượt khách, Năm 2010: 2.196.323 lượt khách, Năm 2011: 2.116.044 lượt khách, Năm 2012: 2.382.141lượt khách, Năm 2013: 2.483.894 lượt khách, Năm 2014: 2.248.857 lượt khách, Năm 2015: 2.361.270 lượt khách, Năm 2016: 2.731.679 lượt khách, Năm 2017: 2.630.690 lượt khách và đặc biệt 6 tháng đầu năm 2018: 1.404.316 lượt khách”(1). Đặc biệt, từ năm 2007, khi Bộ Chính trị phát động cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" thì lượng khách tham quan Khu di tích Nhà sàn trung bình mỗi năm hơn hai triệu lượt người. Đây cũng là những con số thể hiện tầm ảnh hưởng, những giá trị di tích Nhà sàn được lan tỏa ngày càng sâu và rộng trong mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam cũng như bè bạn quốc tế.
Khách quốc tế đến với Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch để hiểu hơn về Chủ tịch Hồ Chí Minh "con người huyền thoại của thế kỷ XX", người con vĩ đại của dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hoá kiệt xuất, một con người không chỉ đấu tranh cho nền độc lập của đất nước mình mà cho phong trào đấu tranh vì hoà bình, dân chủ và sự tiến bộ của loài người trên thế giới. Bên cạnh đó, khách quốc tế càng hiểu biết sâu hơn, nhiều hơn về truyền thống lịch sử - văn hoá, về bản sắc văn hoá của dân tộc Việt Nam, hiểu biết về những đức tính tốt đẹp, về lối sống giản dị, sự thông minh, anh dũng, sáng tạo của con người Việt Nam thể hiện thông qua cuộc đời của một con người điển hình của dân tộc Việt Nam - Hồ Chí Minh: "Đến thăm khu di tích này chúng tôi đã hiểu thêm một phần lịch sử cuộc đấu tranh anh hùng của dân tộc Việt Nam và cuộc đời vô cùng giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người đã dẫn dắt cả dân tộc, Người đấu tranh chống đế quốc, sẽ mãi là tấm gương sáng chói cho những người cộng sản. Mỗi chúng tôi như được tiếp thêm sức mạnh tinh thần trong những giờ phút khó khăn nhất"(2).
Với nhận thức rằng, tuyên truyền, quảng bá rộng sâu rộng di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là góp phần không nhỏ vào phát triển văn hóa, du lịch, vì vậy, trong những năm vừa qua, Khu di tích Phủ Chủ tịch đã rất chú trọng tới công tác tuyên truyền giáo dục, không ngừng đổi mới và đa dạng các hình thức hoạt động để phù hợp với nhu cầu và sự phát triển của xã hội. Từ đó trở thành cầu nối mang những giá trị cao đẹp về tư tưởng, đạo đức, lối sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch đến với công chúng, nhằm khẳng định vai trò của mình trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa lịch sử dân tộc.
Trên cơ sở những nội dung sự kiện lịch sử và tài liệu hiện vật vô cùng phong phú, công tác tuyên truyền giáo dục sẽ giúp công chúng hiểu được chính xác, đầy đủ và sâu sắc không chỉ về cuộc sống đời thường của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn cho thấy cống hiến lớn lao của Người đối với cách mạng Việt Nam. Đây chính là ý nghĩa to lớn mà không có sách báo hoặc các phương tiện thông tin hiện đại nào có thể phản ánh một cách đầy đủ. Việc tuyên truyền phổ biến ngày càng rộng rãi tư tưởng và nhân cách vĩ đại của Bác Hồ đến đông đảo quần chúng nhân dân, giúp những tư tưởng đó ăn nhập vào đời sống thường ngày để xây dựng một xã hội văn minh, tốt đẹp hơn. Đồng thời củng cố niềm tin cho nhân dân vào con đường mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn, tăng thêm sự tin yêu, kính trọng với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tăng thêm lòng tự tôn dân tộc cho mọi người.
Với mục tiêu phát triển du lịch, thu hút nhiều nguồn khách tham quan, Khu di tích cũng tổ chức nhiều hình thức tuyên truyền khác nhau như: giới thiệu cho khách đến tham quan tại Khu di tích; tổ chức các buổi triển lãm chuyên đề, xuất bản sách, thông tin tư liệu và các ấn phẩm khác giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh; viết bài đăng trên các sách báo, tạp chí; nói chuyện chuyên đề Chủ tịch Hồ Chí Minh với các ngành, các giới, các địa phương; tổ chức và tham gia các cuộc hội thảo về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh… Bên cạnh đó, để tuyên truyền, giới thiệu và quảng bá các di sản về Chủ tịch Hồ Chí Minh và về Khu di tích với đồng bào trong nước và bạn bè quốc tế, Khu di tích còn phối hợp với các địa phương để tổ chức triển lãm như phối hợp với Ban Quản lý Di tích tỉnh Cà Mau triển lãm chuyên đề "Cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh”; Ban Quản lý Di tích Côn Đảo và Bảo tàng tỉnh Thái Nguyên trưng bày triển lãm chuyên đề“Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, nhà văn hóa kiệt xuất”. Các hoạt động này được đánh giá cao về việc mở rộng công tác tuyên truyền về Bác Hồ đến với các vùng hải đảo, vùng sâu, vùng xa của Tổ quốc. Đồng thời, Khu di tích đã phối hợp với Trường Đại học tổng hợp St.Peterburg (Liên bang Nga) triển lãm chuyên đề "Cuộc đời, sự nghiệp cách mạng Hồ Chí Minh" tại St. Peterburg và Phối hợp với Hội Nhà báo Nga triển lãm “Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh với tình hữu nghị Việt Nam - Liên bang Nga” tại Mátxcơva, Nga. Các triển lãm đã giúp nhân dân Nga, nhất là thế hệ trẻ nước Nga hiện nay, hiểu sâu sắc thêm về cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, về cội nguồn tình hữu nghị truyền thống Việt - Xô trước đây để tiếp tục góp phần vun đắp, thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga hiện nay.
Đối với mỗi người Việt Nam, đến tham quan Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch là để được tìm hiểu, nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bày tỏ lòng biết ơn và niềm kính yêu vô hạn đối với vị cha già của dân tộc, hiện thân của lòng yêu nước, thương dân, đạo đức thanh cao, giản dị; tận hưởng những giá trị về tư tưởng, nhân cách, lối sống mà lãnh tụ kính yêu đã để lại. Đến với Khu di tích của Bác Hồ, khách tham quan được tìm hiểu về tấm gương đạo đức, về đạo lý làm người và cái đẹp mẫu mực trong cuộc đời của Bác. Đây chính là những giá trị du lịch - văn hoá chứa đựng trong Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch.
Với tất cả ý nghĩa đó, Di tích Nhà sàn Bác Hồ thực sự là một kho tàng di sản văn hoá quý báu của dân tộc, ẩn chứa những giá trị vô giá về nhân cách, phẩm giá, về chuẩn mực ý thức, chuẩn mực đạo đức và là những bài học sâu sắc, thiết thực về lối sống, phong cách sống, đạo lý làm người đối với mọi tầng lớp nhân dân. Nơi đây mãi trở thành điểm đến quan trọng của đồng bào trong nước và bạn bè trên thế giới. Việc nhận thức đầy đủ những giá trị tiềm ẩn của Di tích đặc biệt này là cần thiết để có sự quan tâm đầu tư thích đáng trong bảo tồn, tôn tạo di tích gốc đồng thời bổ trợ thêm các loại hình văn hóa du lịch. Từ đó, tăng cường hơn mối quan hệ tương hỗ giữa Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch và Bảo tàng Hồ Chí Minh và Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chỉ có như vậy mới chuyển tải được đầy đủ tư tưởng, đạo đức lối sống và nhân cách cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, du lịch văn hóa ngày càng phát triển và nhận được nhiều sự quan tâm, trong đó du lịch di sản văn hóa Hồ Chí Minh là một loại hình đặc biệt trong du lịch di sản văn hóa của Việt Nam.
Chú thích:
(1) Báo cáo tổng kết công tác hàng năm của Khu di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch từ năm 2007- nay, lưu tại phòng Hành chính- thổng hợp.
(2) Khu di tích Phủ Chủ tịch (1998), Hồ Chí Minh gương sáng đời đời, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.35.