Về cuốn sách "Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên- Mông thế kỷ XIII" trên bàn làm việc phòng ngủ tầng 2 nhà sàn

Trên bàn làm việc phòng ngủ tầng 2 ngôi nhà Sàn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Khu Phủ Chủ tịch, có cuốn sách Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên - Mông thế kỷ XIII đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc và nghe đọc trong những ngày cuối trước lúc Người đi xa. Sách của các tác giả Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm, do nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản tại Hà Nội năm 1968. Sách viết bằng tiếng Việt, dày 367 trang, kích thước 13 x 19cm. Bìa sách được làm bằng giấy mềm, màu vàng, phía trên là tên sách, chữ to màu cam, trên mặt bìa trước có in hình ảnh những binh sĩ cầm giáo cung tên và những binh sĩ cưỡi ngựa màu đen, tên tác giả được in trong khung nền màu vàng.
Theo lời kể của các nhân chứng là những người có vinh dự phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những tháng năm Người sống và làm việc tại Phủ Chủ tịch cho biết, sinh thời Người rất quan tâm đọc và giữ gìn cẩn thận những cuốn sách viết về lịch sử Việt Nam, về các cuộc xâm lược phi nghĩa của phương Bắc, của thực dân Pháp, đế quốc Mỹ ở Việt Nam và cuộc đấu tranh chống quân xâm lược của dân tộc Việt Nam do các tác giả trong và ngoài nước viết. Vì thế, tại nơi ở và làm việc của Người trong Phủ Chủ tịch vẫn còn lưu giữ nhiều cuốn sách viết về vấn đề đó như: “War and atrocity in Vietnam” (Chiến tranh và sự tàn bạo ở Việt Nam); “Les Activités Criminelles Des États-Unis Et De Leurs Agents Au Nord Vietnam” (Hoạt động tội ác của Mỹ và tay sai ở miền Bắc Việt Nam); “Le Nord Vietnam contre la guerre Arrienne U.S” (Miền Bắc Việt Nam chống chiến tranh không quân của Mỹ; “Guerrilla Warfare and Marxism” (Chiến tranh du kích và chủ nghĩa Mác); “Cuộc kháng chiến thần thánh của nhân dân Việt Nam (tập 2, 3 và 4)... Đặc biệt là cuốn Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên - Mông thế kỷ XIII đặt trên bàn làm việc phòng ngủ tầng 2 ngôi nhà Sàn.
Nội dung cuốn sách Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên- Mông thế kỷ XIII giới thiệu khái quát về nước Đại Việt trước cuộc kháng chiến; sự hình thành và phát triển của đế quốc Mông Cổ; ba lần kháng chiến chống xâm lược Nguyên Mông của nhân dân ta. Vương triều Trần đã đoàn kết, phát huy được sức mạnh tổng hợp, trên dưới một lòng cùng nhau đấu tranh chống lại quân xâm lược. Các tướng tài của nước Đại Việt mà nổi bật nhất là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lại biết áp dụng hiệu quả chiến lược của một nước nhỏ chống lại một nước lớn, chủ động tấn công phòng ngự, hoặc rút lui chiến lược, dùng mưu, lấy yếu đánh mạnh, cũng như chủ động kết thúc chiến tranh bằng hòa hiếu. Đó là những kinh nghiệm giữ nước hết sức quý báu đã được các thế hệ người Việt kế thừa và phát huy trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.
Cũng theo lời kể của các nhân chứng cho biết, từ năm 1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày một cao tuổi, để giữ gìn đôi mắt của Người, Văn phòng Phủ Chủ tịch đề nghị các đồng chí phục vụ như Vũ Kỳ (Thư ký riêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh), Cù Văn Chước, Lê Hữu Lập, Trần Văn Vượng,… đọc sách, báo, bản tin cho Bác nghe. Người đọc cho Chủ tịch Hồ Chí Minh nghe nhiều nhất là đồng chí Cù Văn Chước (từ năm 1962 cho đến khi Người ốm nặng) bởi đồng chí thường đọc rõ ràng truyền cảm nên được Người tín nhiệm. Thỉnh thoảng đồng chí Chước đi công tác vắng thì đồng chí Trần Văn Vượng đọc thay. Đồng chí Cù Văn Chước kể, ngoài những tin thời sự, chính trị Chủ tịch Hồ Chí Minh còn yêu cầu đọc cho Người nghe những bài viết về gương chiến đấu dũng cảm của đồng bào và chiến sỹ miền Nam anh hùng, về phong trào của nhân dân thế giới chống chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam. Đặc biệt Chủ tịch Hồ Chí Minh thích đề tài viết về lịch sử dân tộc. Có lần Bác dặn: Tối chú đọc cho Bác nghe cuốn Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên- Mông thế kỷ XIII của tác giả Hà Văn Tấn và Nguyễn Thị Tâm. Nghe được mấy trang Bác hỏi: “Hỏi xem chú Tấn và cô Tâm có phải vợ chồng không?”. Đồng chí Chước thưa với Bác là để cháu hỏi xem. Sau đó đồng chí đã hỏi Ủy Ban Khoa học xã hội thì được trả lời hai người chỉ là đồng nghiệp, cùng là giảng viên khoa lịch sử, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Ngoài cuốn sách trên, hai người còn là đồng tác giả của những bài viết, công trình nghiên cứu như: “Vài nhận xét về ruộng đất tư hữu ở Việt Nam thời Lý Trần, in trong tạp chí nghiên cứu lịch sử, số 52 (7/1963)”; “Bài minh trên chuông Thông thánh quán và một số vấn đề lịch sử đời Trần" cũng in trong tạp chí nghiên cứu lịch sử, số 88 (7/1966)”...
          Đồng chí Vũ Kỳ, thư ký riêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng kể vào ngày 12/1/1999 rằng, trong thời gian chữa bệnh ở Nhà 67, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nghe đọc sách đến khoảng 10 giờ 30 phút mới tắt đèn đi ngủ. Người rất thích nghe các sách viết về Lênin, về đường lối cách mạng Việt Nam, sách về lịch sử Việt Nam do các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các nhà sử học viết. Và chính cuốn sách Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên- Mông thế kỷ XIII là cuốn sách cuối cùng Người nghe đọc dở trước lúc đi xa. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc cuốn sách Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên- Mông thế kỷ XIII ở nhà Sàn và khi Người chuyển xuống ở nhà H67 thì vẫn cho mang theo cuốn sách để đồng chí Cù Văn Chước đọc cho Người nghe.
          Cũng theo các đồng chí đã có vinh dự phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thời gian Người ở và làm việc tại Khu Phủ Chủ tịch thì có rất nhiều sách, báo, bản tin từ nhiều nguồn khác nhau như: Người đi thăm các nơi được tặng trực tiếp mang về, các tác giả gửi tặng qua đại sứ quán Việt Nam tại các nước sở tại sau đó đại sứ quán gửi về hoặc các tác giả đến thăm và tặng sách cho Người (sách này thường có lời đề tặng), hay có những cuốn được gửi đến Phủ Chủ tịch qua đường bưu điện. Và cuốn sách Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên - Mông thế kỷ XIII, được nhà xuất bản gửi đến biếu Người qua đường bưu điện sau khi xuất bản năm 1968.
  Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên-Mông thế kỷ XIII đi đến thắng lợi đã để lại những bài học lịch sử có giá trị về lý luận, tư tưởng và nghệ thuật quân sự của cha ông ta trong công cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước. Sau này, bước vào thời kỳ cận đại và hiện đại, truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc đã phát huy lên tầm cao mới. Toàn dân ta đoàn kết một lòng dưới sự lãnh đạo của Đảng mà đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vùng lên tiến hành cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945 thành công, lập ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á và tiếp sau đó là cuộc đấu tranh chống Pháp, chống Mỹ giành thắng lợi vẻ vang.
Trong quá trình nghiên cứu xác minh cuốn sách, chúng tôi được biết một số nhà lãnh đạo, nhà quân sự đã có những tác phẩm đánh giá, đúc kết về nghệ thuật quân sự dưới thời Lý – Trần như: Cố Tổng Bí thư Trường Chinh đã viết: “Ưu điểm vượi trội của cuộc kháng chiến đời Trần là mưu cao, mẹo giỏi(1). Cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận xét: "Nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống Nguyên- Mông là đỉnh cao của nghệ thuật chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta trong thời đại phong kiến"(2). Một số sử gia phong kiến Trung Quốc cũng phải khâm phục phép dùng binh của những người lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ của nhân dân ta thời Trần.
Là người quan tâm đặc biệt đến lịch sử nước nhà, coi lịch sử là một nguồn tư liệu vô giá, là động lực góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ngay từ năm 1942, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài diễn ca lịch sử “Lịch sử nước ta” ca ngợi, tri ân, vinh danh các triều đại vua chúa, các đấng anh hùng có tài trị quốc an dân, phát triển đất nước, diệt giặc ngoài thù trong, mở mang bờ cõi. Trong 208 câu lục bát, Người đã dành 26 câu để viết về nhà Trần, đặc biệt ca ngợi triều đại này trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lừng lẫy: “Nhà Trần thống trị giang san - Trị yên trong nước, đánh tan địch ngoài - Quân Nguyên binh giỏi tướng tài - Đánh đâu được đấy, dông dài Á, Âu - Tung hoành chiếm nửa Âu châu - Chiếm Cao Ly, lấy nước Tàu bao la - Lăm le muốn chiếm nước ta - Năm mươi vạn lính vượt qua biên thuỳ - Hải quân theo bể kéo đi - Hai đường vây kín Bắc Kỳ như nen1 - Dân ta nào có chịu hèn - Đồng tâm, hợp lực mấy phen đuổi Tàu - Ông Trần Hưng Đạo cầm đầu - Dùng mưu du kích đánh Tàu tan hoang - Mênh mông một giải Bạch Đằng - Nghìn thu soi rạng giống dòng quang vinh - Hai lần  đại phá Nguyên binh - Làm cho Tàu phải thất kinh rụng rời - Quốc Toản là trẻ có tài - Mới mười sáu tuổi ra oai trận tiền - Mấy lần đánh thắng quân Nguyên - Được phong làm tướng cầm quyền binh nhung - Thật là một đấng anh hùng - Trẻ con Nam Việt nên cùng noi theo - Đời Trần văn giỏi võ nhiều - Ngoài dân thịnh vượng, trong triều hiền minh”(3). Từ cuộc kháng chiến chống quân xâm lược thời Trần, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rút ra và khẳng định những bài học kinh nghiệm lớn: “Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn không ai thắng nổi. Nhờ lực lượng ấy mà tổ tiên ta đã đánh thắng quân Nguyên,... đã giữ vững được quyền tự do dân chủ. Nhờ lực lượng ấy mà chúng ta cách mạng thành công giành được độc lập. Nhờ lực lượng ấy mà sự kháng chiến của ta càng ngày càng mạnh. Nhờ lực lượng ấy mà quân và dân ta quyết chịu đựng muôn nỗi khó khăn, thiếu thốn, đói, khổ, tang tóc, quyết một lòng đánh tan quân giặc cướp nước”(4). Trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó đoàn kết thành một làn song vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi nguy hiểm, khó khăn nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước”(5)
Với giá trị và ý nghĩa về lịch sử, cuốn sách Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên- Mông thế kỷ XIII không chỉ là hiện vật vô giá, góp phần nghiên cứu về cuộc đời sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn giúp chúng ta ôn lại truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta, nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm và niềm tin của mỗi một người dân vào tương lai Tổ quốc Việt Nam.
 
Chú thích:
1. Trường Chinh: Kháng chiến nhất định thắng lợi. Nxb Sự thật, H. 1964. Tr. 8 
2.Tài thao lược của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn qua góc nhìn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp- Báo lao động điện ngày 24/8/2013.
3. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2002, tập 3, tr.223.

4. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2002, tập 6, tr.281.
5. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2002, tập 6, tr.171
 

1 Nen: Trong bản in lần thứ hai sửa thành nêm.