Những tấm gương “Người tốt, việc tốt” của tỉnh Sơn La được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng huy hiệu

Kỷ niệm 60 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh lên thăm Sơn La (5/1959 - 5/2019):
 
ThS. Hoàng Trung Thành
Trường Chính trị tỉnh Hà Nam

ThS. Nguyễn Văn Dương
Phòng Sưu tầm, Kiểm kê, Tư liệu
 
BBT: Theo thống kê chưa đầy đủ, trong tổng số gần 70 cá nhân các tỉnh Tây Bắc được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng huy hiệu thì tỉnh Sơn La có hơn 30 cá nhân trên các mặt trận sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, y tế, văn hóa, giáo dục và đấu tranh bảo vệ, giữ gìn an ninh đất nước… được Bác Hồ tặng huy hiệu.
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành những tình cảm đặc biệt cho đồng bào các dân tộc, đặc biệt là đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc, trong đó có Sơn La. Trong bức thư gửi đồng bào nhân dịp hợp nhất hai tỉnh Sơn La và Lai Châu năm 1948, Người viết: “Sơn La, tuy ở xa Chính phủ nhưng lòng Chính phủ vẫn gần Sơn La”. Người còn gửi tặng đồng bào khẩu hiệu: “Thi đua thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”(1). Thời kỳ kháng chiến cũng như sau ngày giải phóng, Người đã nhiều lần gửi thư, gửi điện thăm hỏi, khen ngợi đồng bào tỉnh Sơn La, căn dặn đồng bào phải đoàn kết chặt chẽ, thường xuyên giúp đỡ nhau như anh em một nhà, thi đua tăng gia sản xuất, giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ biên giới, cảnh giác, sẵn sàng giúp đỡ bộ đội, công an chống mọi âm mưu của địch; đồng thời, thăm hỏi các cụ phụ lão, các cháu thiếu niên nhi đồng trong tỉnh.
 
Trong các hội nghị có cán bộ dân tộc thiểu số về dự, Người luôn dành thời gian gặp gỡ, trò chuyện, thăm hỏi đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ngày 07/5/1959, nhân dịp kỷ niệm 5 năm chiến thắng Điện Biên Phủ và kỷ niệm 4 năm thành lập khu tự trị Thái - Mèo, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng đoàn đại biểu Chính phủ đã lên thăm nhân dân các dân tộc Sơn La. Hơn một vạn đồng bào các dân tộc, bộ đội, cán bộ, công nhân, các cháu thiếu niên nhi đồng đại diện cho hơn 30 dân tộc anh em trong tỉnh đã đến dự buổi mít tinh tại Sân vận động Ủy ban hành chính huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La chào mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng đoàn đại biểu Chính phủ. Trong không khí ấm áp của đại gia đình các dân tộc Tây Bắc, Người thay mặt Đảng, Chính phủ khen ngợi những thành tích mà quân và dân các dân tộc Tây Bắc đã đạt được và trao cho nhân dân các dân tộc Khu tự trị bức trướng mang dòng chữ “Đoàn kết - Thi đua - Thắng lợi” được thêu bằng chữ Quốc ngữ và chữ dân tộc Thái. Đồng thời, Người cũng trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất cho toàn thể quân, dân khu Tự trị Thái - Mèo về những thành tích trong kháng chiến và những tiến bộ trong hoà bình. Người nói: “Trong mấy năm kháng chiến, đồng bào và bộ đội đã đoàn kết chặt chẽ với nhau, kháng chiến anh dũng, bảo vệ bản Mường, đại thắng giặc Pháp ở Ðiện Biên Phủ, giải phóng đất Tây Bắc, góp phần giành lại tự do độc lập của Tổ quốc chúng ta”. Ðối với bộ đội, cán bộ, đảng viên, đoàn viên thanh niên Người mong muốn: “Tôi mong rằng đồng bào, bộ đội và cán bộ Khu tự trị đã đoàn kết càng đoàn kết hơn nữa, đã thi đua càng ra sức thi đua hơn nữa, để hoàn thành kế hoạch Nhà nước, để làm cho Khu tự trị ngày càng giàu có, để góp phần củng cố miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà”(2). Trong chuyến thăm này, Người còn dành thời gian viếng Nghĩa trang liệt sĩ Nhà tù Sơn La, thăm và nói chuyện với đồng bào huyện Yên Châu, Mộc Châu, Mai Sơn và Mường La.
 
Đáp lại tình yêu thương và sự quan tâm sâu sắc và ghi lòng tạc dạ những lời dạy quý báu của Người, nhân dân các dân tộc Sơn La đã đoàn kết, chung sức xây dựng quê hương, bảo vệ̣ vững chắc vùng đất phía Tây Bắc của Tổ quốc. Hưởng ứng phong trào thi đua ái quốc do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động nói chung và phong trào “người tốt việc tốt” nói riêng, nhiều cá nhân đã nỗ lực, phấn đấu thi đua lập nhiều thành tích trên mọi lĩnh vực công việc và được Bác Hồ tặng huy hiệu.
 
Trước hết, trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, có nhiều tấm gương “người tốt việc tốt” của tỉnh Sơn La được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng huy hiệu như: Ngày 8/10/1962, cụ Mùi Thị Hình ở Hợp tác xã Chiềng Đi, Châu Mộc, Khu tự trị Thái Mèo đã nêu gương sáng về tinh thần làm chủ hợp tác xã với 3 năm liền được bầu là lao động tiên tiến. Dù tuổi đã cao, cụ làm được 120 đến 150 công, diệt trừ sâu bọ, làm cỏ, chuyển phân, vận động bà con học bổ túc văn hoá. Anh Lò Văn Phưu, cán bộ xã ở Bản Tắc Tè, Khu tự trị Thái Mèo. Là người dân tộc Thái, anh đã tự nguyện đưa gia đình lên vùng cao để hướng dẫn đồng bào kỹ thuật canh tác mới, học chữ và làm kế toán giúp hợp tác xã được Chủ tịch Hồ Chí Minh thưởng Huy hiệu của Người năm 1962; Cũng trong năm 1962, cụ Lò Thị Làu ở Bản Co Trai, xã Hát Lót, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, 98 tuổi, dân tộc Xá đã được Người tặng huy hiệu vì thành tích hăng hái lao động, chăn nuôi và sản xuất đều giỏi. Riêng năm 1962, một mình cụ trồng được 1 sào ngô nương, 300 gốc khoai sọ, 20 gốc bí đỏ và dưa. Năm 1964, ông Vi Văn Họm ở Bản Nà Mùa, xã Lóng Phiêng, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, người dân tộc Puộc, 60 tuổi đã tích cực động viên con cháu tham gia Hợp tác xã, chịu khó học hỏi cách sử dụng các công cụ cải tiến để tăng năng suất lao động được Chủ tịch Hồ Chí Minh thưởng Huy hiệu. Năm 1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh thưởng Huy hiệu cho chị Lò Thị Chum 22 tuổi, dân tộc Lào ở xã Nà Khoang, Sông Mã, tỉnh Sơn La giỏi việc nước đảm việc nhà, tích cực vận động chị em phụ nữ cùng nhau cày bừa và làm phân bón giúp cho hợp tác xã Nà Khoang vụ mùa năm 1965 đạt năng suất 28 tạ thóc. Cán bộ xã Lò Văn Trực ở xã Chiêm An, huyện Mường La, tỉnh Sơn La đã kiên cường dũng cảm một lòng theo Đảng, đánh giặc đến cùng trên mọi mặt trận, hết lòng chăm lo cho đời sống của bà con, luôn bám đất, bám dân, động viên và lãnh đạo bà con sẵn sàng sản xuất và chiến đấu. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc tin về anh trên Việt Nam Thông tấn xã nên đã thưởng Huy hiệu. Nông dân Lò Văn Hum ở Bản Nà Khưa, xã Chiềng Đen, tỉnh Sơn La là người dân tộc Thái đã có thành tích tích cực gửi tiền tiết kiệm bán thóc ngoài nghĩa vụ cho nhà nước được Người tặng thưởng Huy hiệu năm 1967...
 
Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, nhiều tấm gương công nhân của tỉnh Sơn La được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng huy hiệu như: Năm 1963, anh Lê Như Ba công tác tại Nông trường Tô Hiệu, Sơn La có sáng kiến cải tiến kỹ thuật hái bông tăng năng suất gấp ba lần, mỗi ngày hái được 63 kg bông, được bầu là kiện tướng hái bông của nông trường; chị Nguyễn Thị Mỵ ở Hạt 7 là Tổ trưởng bảo quản đường bộ Sơn La đã tổ chức anh chị em công nhân sửa chữa đường nhanh chóng, đảm bảo giao thông thông suốt. Tuy bị thương nặng, vẫn cố gắng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Khi biết tin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi tặng Huy hiệu. Chị Vũ Thị Thanh Bàng thuộc Nông trường Mộc Châu, tỉnh Sơn La có thành tích say mê học tập kinh nghiệm, nghiên cứu cách hái chè đưa năng xuất cao gấp hơn 10 lần, từ 15kg lên 157 kg một ngày công đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng Huy hiệu của Người năm 1966. Cũng trong năm 1966, Dương Thị Hiền 20 tuổi, công nhân tiên tiến của Nông trường bông Tô Hiệu, Sơn La. Người con gái tỉnh Hà Nam đã xung phong đi xây dựng kinh tế miền núi, luôn tìm cách cải tiến kỹ thuật hái bông tăng năng suất gấp 6 lần so với người khác và đã phổ biến cách hái bông nhanh nhất cho mọi người học theo, được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi tặng Huy hiệu...
 
Những cá nhân được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặ̣ng huy hiệ̣u trong lực lượng vũ trang của tỉnh Sơn La như: Năm 1965, đồng chí Xủng thuộc Đồn X, tỉnh Sơn La đã quên mình xông pha trong lửa đạn, bảo vệ̣ tài sản của nhân dân trong chuyến nghỉ phép về nhà. Năm 1966, 4 chiến sĩ công an tỉnh Sơn La được tặ̣ng huy hiệ̣u gồm: Thượng sĩ Đào Xuân Thư, Hạ sĩ Lê Viết Quý, Chiến sĩ Hoàng Kim Pưới với thành tích dũng cảm lao vào đám cháy, dập tắt lửa, cứu 300 nóc nhà và nhiều tài sản cho dân. Chuẩn úy công an Nguyễn Văn Ký đã bình tĩnh gan dạ hướng dẫn từng chiếc xe vượt qua những đoạn đường có bom nổ chậm nguy hiểm. Năm 1966, Bộ đội Lò Văn Món ở xã Pắc Ma, huyệ̣n Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La là người dân tộc Thái, pháo thủ số 5 bộ đội pháo cao xạ đã chiến đấu kiên cường dũng cảm hơn 30 trận với máy bay của giặ̣c Mỹ; Năm 1968, đồng chí Nguyễn Từ Cáp, bộ đội phục viên, lái xe ngựa thuộc hạt 6 Sơn La đã thuần phục được những chú ngựa bất kham, ngựa nhát thành ngựa bạo, ngựa lười thành ngựa chăm, làm tốt công tác vận chuyển bằng xe ngựa; cũng trong năm 1968, đồng chí Cứ A Páo công tác tại vùng cao Co Tòng, Long Hẹ, tỉnh Sơn La đã có thành tích làm tốt công tác dân vận, luôn quan tâm đến đời sống của nhân dân và làm tròn mọi nhiệm vụ của người công an nhân dân: đi dân nhớ ở dân thương, đạt chiến sĩ thi đua và đảng viên bốn tốt; Trung sĩ Quảng Văn Sơn ở huyện Mường La, tỉnh Sơn La đã chiến đấu dũng cảm, mưu trí xuất sắc hoàn thành nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa qua bao thác ghềnh, dù bị thương nhưng vẫn dùng sức còn lại dò dẫm tìm cứu đồng đội. Con thuyền sắt của anh dẫn đầu Quân khu, luôn giữ vững ngọn cờ “5 tấn hàng mỗi chuyến” được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi huy hiệu tặng thưởng; lái xe Nguyễn Thành Sang thuộc Xí nghiệp vận tải Sơn La có thành tích vận chuyển hàng hóa an toàn, sửa chữa xe hỏng thành xe tốt, giữ gìn xe tốt, tăng năng suất vận tải…; Bác sĩ quân y Lê Thế Trung hết lòng chăm sóc thương binh.
 
Trong lĩnh vực Y tế và Giáo dục, hưởng ứng phong trào thi đua “dạy tốt, học tốt”, thực hiện lời Bác dạy lương y như từ mẫu, đã có những tấm gương y bác sỹ, thầy cô giáo, học sinh của tỉnh Sơn La được nêu gương và được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký tặng huy hiệu như: Năm 1962: Y sĩ Nguyễn Kim Sinh ở xã Kim Bon, Châu Phù Yên, Khu tự trị Thái Mèo đã lập thành tích quyết tâm, tận tình cứu chữa 3 mẹ con trong một gia đình: Bà mẹ sinh khó, đứa trẻ bị ngạt và đứa con lớn 5 tuổi bị ngã chết ngất; Cán bộ y tế xã Huy Thượng, Khu Tự trị Thái Mèo Đinh Thị Ỉn luôn gương mẫu và tận tụy trong công việc, hết lòng cứu chữa 2 mẹ con sản phụ sinh khó. Năm 1965, cô giáo trẻ Nguyễn Thị Minh Ất, 20 tuổi, tình nguyện rời quê hương xã Thanh Tiên, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ̣ An, trở thành cô giáo đầu tiên đem chữ đến cho người Mèo ở bản Hua Tạt, xã Kiến Thiết, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La; em Ngô Văn Côi học sinh lớp 6 trường cấp 2-3, xã Mộc Lỵ, huyện Mộc Châu đã dũng cảm quên thân lao vào lửa đạn chữa cháy, cứu nhiều tài sản của tập thể. Năm 1967, thầy giáo, thương binh Lương Văn Vinh ở xã Chiềng Chung, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La kiên trì học bổ túc văn hoá, xung phong dạy lớp vỡ lòng, là giáo viên tiên tiến; học sinh Đỗ Thị Thanh ở phố Tân Lập, Phù Yên, Tây Bắc nêu tấm gương về tính thật thà nhặ̣t được 1 đồng hồ đeo tay đã đem nộp công an trả lại người mất...
 
Những tấm gương người tốt việ̣c tốt của tỉnh Sơn La được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng huy hiệu nêu trên chỉ là phần rất nhỏ trong số hàng nghìn tấm gương người tốt việc tốt của cả nước. Đây là những tấm gương đã tận tụy với những công việc đời thường hết sức bình dị nhưng có sức hút và sức lan tỏa mạnh mẽ cho mọi người học tập và noi theo. Họ là đại diện và cùng với toàn thể đồng bào, cán bộ, chiến sĩ các dân tộc tỉnh Sơn La đã luôn luôn ghi nhớ, làm theo lời Bác Hồ căn dặn như bốn câu thơ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chúc cho đồng bào các dân tộc tỉnh Sơn La khi Người về thăm: “Người người mạnh khỏe, Đoàn kết chặt chẽ, Hăng hái thi đua, Thành công vui vẻ”(4)

Chú thích:
1.       Hồ Chí Minh, Toàn tập. Nxb. Chính trị Quốc gia, H.2011, T5, tr.203
2.       Hồ Chí Minh, Toàn tập. Nxb. Chính trị Quốc gia, H.2011, T5, tr.205
3.       Hồ Chí Minh, Toàn tập. Nxb. Chính trị Quốc gia, H.2011, T5, tr.207
5.       Ngoài ra, bài viết sử dụng thông tin một số báo như: Báo Nhân dân, ngày 20/11/1962; ngày 23/2/1967; ngày 20/3/1964; ngày 2/2/1966; ngày 12/2/1966; ngày 9/4/1968; ngày 28/7/1969; Báo Tây Bắc, ngày 14/6/1963; ngày 1/3/1966; 18/11/1966; Tin Miền Bắc của VNTTX, ngày 24/8/1966; Tin Việt Nam Thông tấn xã, ngày 27/8/1966; Báo Người giáo viên nhân dân, ngày 26/8/1965; ngày 27/7/1967...