Đính chính sự kiện Bác Hồ về thăm và nói chuyện với đồng bào Lào Cai năm 1958

Ths. Hồ Thị Quỳnh Thoa
Phòng TTGD
 Lào Cai luôn tự hào vì được là một trong những địa phương vùng Tây Bắc được Bác Hồ quan tâm, dành nhiều tình cảm đặc biệt. Tình cảm của Bác với Lào Cai thật sâu nặng, với cương vị làm Chủ tịch nước, Người đã 8 lần gửi thư, viết bài, điện cho Lào Cai (trong đó có 6 lần Người gửi thư) để thăm hỏi động viên, khen ngợi cán bộ, nhân dân, chiến sĩ lực lượng vũ trang, thiếu nhi Sa pa, công nhân mỏ Apatit; và một lần trực tiếp lên thăm nói chuyện với cán bộ, đảng viên, nhân dân các dân tộc trong tỉnh.
Tuy nhiên trong quá trình tìm hiểu tư liệu để thực hiện đề tài cấp cơ sở: Chủ tịch Hồ Chí Minh với các địa phương miền Bắc giai đoạn 1941-1969, chuyên đề Chủ tịch Hồ Chí Minh với Lào Cai, chúng tôi nhận thấy các nguồn tư liệu không thống nhất khi đề cập đến sự kiện này. Cụ thể như sau:
- Theo cuốn sách "Hồ Chí Minh-Biên niên tiểu sử" do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia xuất bản năm 2009, ngày 22 và 23 tháng 9, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm và nói chuyện với hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, công trường cầu Làng Giàng, mỏ apatít và công trường Nhà máy điện Lào Cai.
- Trong cuốn sách “Bác Hồ trong lòng người Yên Bái - Lào Cai” của Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc xuất bản năm 2005 ở trang 175-178, trích bài nói chuyện của Bác Hồ với đồng bào tỉnh Lào Cai ngày 24-9-1958. Cũng trong cuốn sách này, theo bài viết của ông Mạnh Tiến ở trang 159-165: Chiều 23-9-1958 Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm anh chị em công nhân và nhân dân các xã lân cận ở Lào Cai. Sáng 24-9-1958 Bác nói chuyện với các đoàn đại biểu nhân dân thị xã Lào Cai và các đơn vị bộ đội.
- Hồi ký của đồng chí Cư Hòa Vần, Ủy viên Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng dân tộc của Quốc hội ghi lại, sáng ngày 24-9-1958 được gặp Bác Hồ tại cuộc mít tinh ở văn phòng Tỉnh ủy Lào Cai.
- Báo Lào Cai, ngày 22-5-1997: ghi lời kể của cô Lương Thị Hải, dân tộc Tày, ở thị xã Cam Đường, cô được tặng hoa cho Bác Hồ vào ngày Bác lên thăm mỏ Apatit Lào Cai là ngày 23-9-1958, hồi đó cô đang là học sinh lớp 3 trường cấp I xã Cam Đường.
- Báo Lào Cai, số 342, ngày 14-5-1998: ghi lời kể của bác Vũ Tràng Tại, nguyên là Phó Giám đốc mỏ Apatít - khi ấy là công nhân có vinh dự được trực tiếp lái xe đưa Bác Hồ lên tầng thăm các công trường khai quặng là vào sáng ngày 24-9-1958.
- Báo Lào Cai, số 342, ngày 14-5-1998: bài viết của đồng chí Nguyễn Văn Vãn - Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Lào Cai có thông tin: Cuối tháng 9-1958, Bác cùng phái đoàn của Chính phủ lên thăm Lào Cai, đến thăm mỏ Apatit, trên đường vào công trường khai thác thấy có một số chị em phụ nữ đang làm đường, Bác đã chỉ thị cho lãnh đạo Mỏ (đồng chí Nguyễn Văn Lang, Giám đốc và đồng chí Trần Ngọc Lạt, Phó giám đốc) quan tâm đến phụ nữ, được quyền bình đẳng với nam giới cả trong đời sống xã hội cũng như gia đình. Bác đặt tên đoàn đường dài 4km từ gốc Đa đến Mỏ Cóc là đường Phụ Nữ.
- Theo Báo Lào Cai Xuân 2001: Trong cuộc đời hoạt động cách mạng và công tác của mình, những kỷ niệm và dấu ấn không thể quên của ông Nguyễn Văn Lang chính là kỷ niệm sâu sắc về những lần được gặp Hồ Chủ tịch. May mắn hơn nhiều người, ông đã có đến ba lần được gặp Bác. Ngày 23-9-1958, Bác Hồ đã đến thăm mỏ Apatite Lào Cai.Khi đó ông Lang đang là Giám đốc của Mỏ Apatit vừa mới được thành lập ít lâu và chính thức đi vào khai thác. Ông và các đồng chí trong Ban Giám đốc đã ra ga Làng Giàng đón Bác cùng đoàn công tác của Chính phủ bằng xe goòng pa-gông và sau đó đưa Bác lên thăm khai trường. Tại đây Bác đã gặp gỡ Đoàn chuyên gia Liên Xô đang giúp ta khai thác và Bác đã nói chuyện thân mật với công nhân, đồng bào khu vực lân cận tại sân vận động khu gốc đa - lúc bấy giờ địa danh này có tên là Mỏ Cóc!
Một nguồn tư liệu khác là cuốn sách “Di tích và địa điểm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Việt Nam”: Sau khi đi thăm tỉnh Yên Bái, ngày 23-9-1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm tỉnh Lào Cai. Người đã đến thăm công trường cầu Làng Giàng, nói chuyện với cán bộ, công nhân xây dựng cầu. Sau đó Người lên xe đi thăm mỏ Apatít Lào Cai. Người đã đi thăm nơi khai thác, một số phân xưởng của nhà máy và nói chuyện thân mật với cán bộ công nhân mỏ. Sau đó, Người đến thăm nhà máy điện tỉnh Lào Cai. Đến buổi chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với đông đảo cán bộ, công nhân, nhân dân các dân tộc tỉnh Lào Cai tại sân vận động thị xã Lào Cai.
Đối chiếu so sánh các nguồn tư liệu trên, chúng tôi thấy, cuốn sách "Hồ Chí Minh-Biên niên tiểu sử", cuốn sách “Bác Hồ trong lòng người Yên Bái - Lào Cai” và báo Lào Cai các số ra ngày 22-5-1997, ngày 14-5-1998, ngày 14-5-1998 và số Xuân 2011 đều có đề cập thời gian Bác Hồ lên thăm Lào Cai là vào ngày 23, 24-9-1958. Chỉ có cuốn "Hồ Chí Minh Toàn tập" của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản năm 2011, ở tập 11, trang 521 ghi chép: Bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh với cán bộ và đại biểu nhân dân các dân tộc tỉnh Lào Cai ngày 24-8-1958.
Sự khác biệt ở đây là tháng 8 và tháng 9, theo chúng tôi có thể do lỗi kĩ thuật (đánh máy) chăng? Bởi tra theo sự kiện mà cuốn "Hồ Chí Minh-Biên niên tiểu sử" đã viết: ngày 22 và 23 tháng 9, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm và nói chuyện với hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, thì cuốn "Hồ Chí Minh Toàn tập" có ghi lại Bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh với cán bộ và đại biểu nhân dân các dân tộc tỉnh Lào Cai ngày 24-8-1958 và Bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh với đồng bào tỉnh Yên Bái ngày 25-9-1958.
Để đối chiếu ngược lại, chúng tôi tra cuốn "Hồ Chí Minh-Biên niên tiểu sử" về hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong tháng 8-1958 có ghi:
Tháng 8, ngày 23: 10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Trường Đảng Lê Hồng Phong (Hà Nội).
Tháng 8, ngày 24, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự lễ khánh thành sân vận động Hàng Đẫy (Hà Nội) và xem cuộc diễu hành của 3.000 vận động viên, các bài đồng diễn thể dục của hơn 1.000 học sinh, sinh viên, vận động viên và trận đấu bóng đá giữa đội tuyển Phnôm Pênh (Campuchia) với đội tuyển Hải Phòng.
Như vậy, hoàn toàn không có thông tin nào viết về chuyến thăm Lào Cai và bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh với nhân dân Lào Cai ngày 24-8-1958 như trong cuốn "Hồ Chí Minh Toàn tập" đã ghi lại cả.
Chúng tôi là người trực tiếp tuyên truyền về tấm gương đạo đức của Bác Hồ. Cho nên tất cả những thông tin đưa ra đều phải thật chính xác, cụ thể thì mới giúp cho công tác tuyên truyền, giáo dục được tốt. Chúng tôi rất mong các nhà nghiên cứu, các nhà sử học và bạn đọc cung cấp thêm thông tin để từ đó có đầy đủ căn cứ khoa học, xác minh, đính chính chính xác thời gian Bác Hồ trực tiếp lên thăm và nói chuyện với đồng bào tỉnh Lào Cai năm 1958.