Đôi điều suy nghĩ về vấn đề bảo quản những chiếc xe ô tô Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng ở kho K80

 
Nguyễn Thị Xuân - Nguyễn Thị Tám
Phòng Bảo quản Di tích
Công tác Bảo quản hiện vật là một trong sáu khâu công tác quan trọng của nghiệp vụ Bảo tồn Bảo tàng, và đây cũng là khâu quyết định sự trường tồn của mỗi di tích nói chung và của khu Di tích Phủ chủ tịch nói riêng. Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, để bảo quản, gìn giữ, luân chuyển các tài liệu, hiện vật phục vụ công tác trưng bày và phát huy tác dụng, những hiện vật này của Người hiện nay đang được lưu giữ ở kho K80. Đến năm 2010 cùng với dự án xây dựng nhà chiếu phim tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và hạng mục nhà làm việc của cán bộ Khu di tích, kho K80 được sửa lại phòng phía bên trái, để đưa hai chiếc ô tô đang bảo quản tại gara ô tô tầng 1 căn nhà hai tầng cạnh Di tích Phòng họp Bộ chính trị về với mục đích là kho mở.
 1 Chiếc xe COMMANCADRE  (GAT 450A) của Liên Xô sản xuất và viện trợ cho Việt Nam năm 1964. Xe được phân phối cho Bộ Y tế và được chuyển từ Bộ Y tế về Ty Y tế Đường sắt sử dụng một thời gian sau đó Ty Y tế mới giao xe cho Văn phòng Phủ Chủ tịch. Từ ngày 28/6/1965, xe được sử dụng để phục vụ Bác trong những chuyến Người đi thăm các địa phương xa Hà Nội. Sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời chiếc xe ô tô đã được vào sổ kiểm kê bước đầu. Trước khi được giao về Văn phòng Phủ Chủ tịch, xe được sơn màu sữa, sau sơn lại màu phòng không ngụy trang với họa tiết vải rằn ri. Thân xe hình chữ nhật, rộng 1m62; dài 4m15; cao 1m80. Xe được làm bằng kim loại. Xe có 4 cửa (2 cửa trước và 2 cửa sau). Xe mang biển số HNA378, có số máy là 41230; công suất là 65 mã lực. Trọng lượng xe không tải hàng là 1735 kg. Đầu xe có 3 đèn pha, mỗi chiếc có đường kính 18 cm, 2/3 phía trên của đèn bọc sắt, sơn đen, có tác dụng làm giảm ánh sáng.
Hai đèn xi nhan có đường kính khoảng hơn 8 cm. Trên đầu xe có một khung sắt lợp lá cọ ngụy trang. Xe đã được bảo quản một lần vào năm 1976.
2. Chiếc xe M20 của Ba Lan sản xuất có tên gọi WARIZAWA, xe được nhập năm 1954. Ban đầu xe được sử dụng để phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh, sau đó được chuyển sang Tòa án tối cao sử dụng một thời gian và từ ngày 15-10-1962 xe mới được chuyển lại về Văn phòng Phủ Chủ tịch. Xe được làm bằng kim loại, có 4 cửa (mỗi bên xe 2 cửa). Trọng lượng xe không tải là 1362 kg. Xe chở được khoảng 5 người với tổng tải trọng khoảng 250 kg. Công suất xe là 50 mã lực. Xe mang biển số HN 526.
Hiện nay hai chiếc xe đang được bảo quản ở gian phòng phía bên trái kho K80. Mặt trước và đầu hồi phía bên trái của kho đã được lắp bằng kính cường lực và treo rèm bên trong. Kho đã được đầu tư trang thiết bị bảo quản cần thiết như máy đo độ ẩm, nhiệt độ, máy điều hòa… để tạo môi trường ổn định cho việc bảo quản hiện vật. Tuy vậy, công tác bảo quản gặp rất nhiều khó khăn. Về mặt khách quan, khí hậu nước ta nắng nóng, mưa nhiều, độ ẩm cao lại luôn dao động như: năm 2015, do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino và tình trạng biến đổi khí hậu khiến cho nhiệt độ tăng rất cao so với trung bình hàng năm. Hà Nội đã trải qua đợt nắng nóng kéo dài 31 ngày liên tiếp, đỉnh điểm là ngày 29/5 khi nền nhiệt ngoài trời lên đến 430C. Khi đó, vị trí tường bên trái kho do bị ảnh hưởng trực tiếp của ánh nắng mặt trời hướng Đông chiếu xiên vào vách kính nên đến khoảng 13 giờ toàn bộ vách kính cường lực bên trái bị rạn, nứt hình mắt lưới, ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường lưu giữ bên trong của hiện vật, gây ra hiện tượng rạn, nứt, bong lớp sơn phủ bề mặt trên thân xe ô tô.
 Chúng ta đều biết, nhiệt độ và độ ẩm có tác động rất lớn đối với các chất liệu hiện vật, nếu độ ẩm cao trong thời gian dài trên 70% thì sẽ gây tình trạng:
* Nấm và mốc hình thành trên những bề mặt giấy, da và những chất hữu cơ.
* Thay đổi tình trạng căng hoặc làm giãn các chiều của các chất liệu xenxulô, prôtêin,…
* Ăn mòn những chất có chứa sắt và hợp kim đồng.
* Ngưng tụ nước tổng hợp có hại trên bề mặt khi nhiệt độ ở xung quanh rơi xuống tới mức dưới độ ngưng.
Đối với những ngày có nhiệt độ cao, nắng nóng, các tài liệu hiện vật sẽ bị:
+ Khô và giòn (đối với những hiện vật bằng xenxulô, protein) và cong, vênh dẫn đến nứt và vỡ (đối với những hiện vật đồ mộc hay đồ vật có chứa gỗ). 
+ Khô những lớp keo và những lớp bổ trợ.
+ Bong tróc những hiện vật bằng kim loại phủ sơn.
Hoặc là nếu nhiệt độ và độ ẩm luôn dao động hay thay đổi quá đột ngột, các tài liệu, hiện vật bằng giấy như sách, báo, bản đồ sẽ 
bị biến màu, giòn và dễ gãy, các hiện vật thuộc nhóm hữu cơ sẽ bị thay đổi tính chất màu, hiện vật bằng kim loại cũng có thể bị hư hỏng cơ học như nứt, lõm, gẫy, các hiện vật bằng gỗ sẽ bị giãn nở và co gây ra tình trạng cong vênh, vỡ, nứt. Vì vậy, một hiện vật có được bảo tồn trong tương lai hay không phụ thuộc phần lớn vào điều kiện nó được lưu giữ như thế nào? Môi trường mà nó tiếp xúc trong suốt quãng thời gian tồn tại.
Điều kiện tốt cho hiện vật kim loại ở kho, cần luôn duy trì khí hậu khô ráo ở nhiệt độ (t0) lý tưởng là 200C và độ ẩm (H%) tương đối 45-55% RH, để có thể giảm thiểu nguy cơ hư hỏng cơ học, giảm thiểu ăn mòn.
Do vậy, cần có một môi trường ổn định để làm chậm lại quá trình hư hỏng hiện vật, việc điều chỉnh môi trường khu vực lưu giữ hiện vật là việc làm có tầm quan trọng sống còn đối với sự an toàn hiện vật. Qua thực tế theo dõi nhiệt độ, độ ẩm của kho K80, chúng tôi thấy nhiệt độ trong kho luôn ở mức từ 21-250C, còn độ ẩm xê dịch ở biên độ từ 65- 85%.
Từ thực trạng của Kho K80, chúng tôi xin có một số kiến nghị, mong muốn được góp phần vào công tác bảo quản và gìn giữ tốt hơn hai chiếc ô tô nói riêng và các tài liệu hiện vật của Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch nói chung:
- Mặt trước cửa kho Ô tô nên lắp thêm cửa cuốn để tránh ánh sáng mặt trời và các yếu tố bụi bẩn, các chất ô nhiễm di chuyển trong không khí bằng đường khe cửa lọt vào trong đồng thời cũng góp phần vào việc bảo vệ an toàn hiện vật.

* Nên thay lại toàn bộ mành cuộn kiểu kho mở như hiện nay bằng các tấm rèm vải dày màu tối.
* Mặc dù, vách kính tường bên trái kho sau khi rạn nứt đã được tháo dỡ và khắc phục bằng tường gạch, nhưng nếu điều kiện cho phép nên lắp đặt lớp cách nhiệt ở mặt tường bên trái kho nhằm giảm tác động hun nóng của mặt trời và sự thay đổi đột ngột của thời tiết theo mùa.
* Cần lắp thêm thiết bị hút ẩm và quạt thông gió để xử lý độ ẩm và đẩy các tạp chất khí trong nhà.
Cần lắp đặt hệ thống kỹ thuật bảo quản như đã triển khai ở di tích Nhà 54 và Nhà trưng bày xe ô tô để không khí, nhiệt độ và độ ẩm kho được duy trì ở chế độ chuẩn bằng hệ thống kỹ thuật hiện đại, đồng bộ có độ tin cậy cao.
* Cần đầu tư bồi dưỡng và đào tạo chuyên sâu để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ bảo quản đủ khả năng đáp ứng nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
* Cần làm tốt hơn nữa công tác nghiên cứu bảo quản khoa học.
Trên đây là một số suy nghĩ nhỏ của chúng tôi trước vấn đề lớn: Bảo vệ, bảo quản gìn giữ các hiện vật mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại mãi trường tồn theo thời gian.