Cuốn sách “Phrêđêric Joliot Cuyri và năng lượng nguyên tử” trưng bày tại nhà sàn

Nguyễn Thị Thu
Phòng Sưu tầm - Kiểm kê - Tư liệu
 
Frédéric Joliot - Curie (1900-1958) (tên thường gọi Joliot) - Nhà bác học nổi tiếng người Pháp, nhà hoạt động xuất sắc của phong trào hòa bình thế giới. Năm 1934, với sự cộng tác của vợ (bà Irene Cuyri), ông đã tìm ra tính phóng xạ nhân tạo, tìm ra nơtrôn và nghiên cứu về phản ứng dây chuyền để thu năng lượng nguyên tử, v.v.. Đây là phương pháp nhân tạo thành công đầu tiên trên thế giới tạo ra những yếu tố phóng xạ. Với cách này, bằng những dụng cụ thích hợp thúc đẩy sự phóng xạ các chất nhanh lên gấp bội, làm chậm đi hay làm ngừng lại quá trình phóng xạ. Và từ đó con người sẽ có một nguồn năng lượng vô cùng quan trọng phục vụ cho đời sống mà không phải phụ thuộc vào những chất phóng xạ tự nhiên như trước. Đây được coi là một trong những phát minh vĩ đại nhất của thế kỷ XX của con người. Chính từ công trình này vợ chồng Joliot - Cuyri đã được trao tặng chung giải thưởng Nôben năm 1935.
Không chỉ là nhà khoa học nổi tiếng thế giới Frédéric Joliot - Curie còn là nhà hoạt động cách mạng lỗi lạc. Trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai, ông tích cực tham gia phong trào kháng chiến chống phát xít; năm 1942 gia nhập Đảng Cộng sản Pháp. Ông là Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Pháp, Viện sĩ thông tấn Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô,
Chủ tịch Hội đồng hòa bình thế giới (từ năm 1951). Ông kết hôn ngày 4/10/1926 với Irene Curi (con gái của nhà vật lý nổi tiếng Pháp Marie Curie) và vợ ông cũng là nhà vật lý có tài. Vợ chồng ông đã nhiều lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Pháp, đặc biệt trong buổi đón tiếp do Hội hữu nghị Việt - Pháp tổ chức tại dinh Tơrôcađêrô ngày 11/7/1946, nhân chuyến thăm Pháp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau đó ngày 20/7, gia đình ông bà J.Cuyri còn vinh dự đón Chủ tịch Hồ Chí Minh tới thăm nhà...
Ông Joliot có người bạn thân thiết là ông Pierre Biquard, cùng học và tốt nghiệp tại Viện nghiên cứu Lý - Hoá ở Pháp. Ông Pierơ Bica luôn được chứng kiến những công trình nghiên cứu, những phát kiến khoa học đầu tiên của hai vợ chồng Joliot - Cuyri. Chính vì thế, Biquard đã viết cuốn sách Frédéric Joliot - Curie và năng lượng nguyên tử kể về cuộc đời và sự nghiệp Joliot. Sách do Nhà xuất bản Seghers (Pari) xuất bản năm 1961, bằng tiếng Pháp, dày 258 trang, kích thước 16 x 13,5cm. Bìa sách được làm bằng bìa mềm, mặt ngoài bìa trước in 3 màu: trắng, hồng nhạt và đen. Tên sách in màu hồng nhạt, phía trên in tên tác giả bằng chữ màu trắng; phía dưới in hình khuôn mặt của một người đàn ông màu đen trắng. Gáy sách in 3 màu: chữ “Joliot-Curie” và số “3” màu đen; màu trắng chiếm 1/3 diện tích gáy bìa; phần còn lại là màu hồng nhạt. Mặt ngoài bìa sau có in tên của 34 nhà khoa học trên thế giới trên nền màu hồng nhạt (trong đó có Joliot-Curie ở số thứ tự thứ 3). Trang 5 cuốn sách có lời đề tặng của tác giả với Chủ tịch Hồ Chí Minh, viết bằng tiếng Pháp, màu tím xanh.
Nội dung cuốn sách Frédéric Joliot - Curie và năng lượng nguyên tử được tác giả chia làm hai phần chính: Phần đầu nói về cuộc đời và sự nghiệp khoa học của Joliot- Cuyri gồm các mục: Giải thưởng Nôben; buổi bước vào đời; con người và khoa học; con người và thời đại; những trọng trách đảm nhiệm; đoạn chót của một cuộc đời hướng về tương lai; Joliot- một người duy lý và cộng sản; con người. Phần hai gồm những bài viết và bài nói của Joliot: Suy nghĩ về những điều kiện công tác nghiên cứu; một vài suy nghĩ về giá trị của người với khoa học; một mô hình mới của hoạt động phóng xạ; trình tại Hội đồng kinh tế; Báo cáo khai mạc Đại hội hòa bình tại Pari ngày 26/4/1949; Thư gửi Đại hội XIV Đảng Cộng sản Pháp; Thư Joliot-Cuyri gửi huân tước Russell; Thư Huân tước Russell
gửi Joliot- Cuyri và thư Joliot-Cuyri gửi nữ hoàng nước Bỉ. Phần kết của sách, ở trang 183, tác giả viết: “Với tôi cái tên Joliot nói lên đầy đủ tất cả những gì chứa đựng trong hai chữ: Bạn thân. Ba mươi tám năm bên nhau, vui buồn trong mọi thử thách cũng như mọi thành công, thật phải có thiên tài như Montaigne mới lột tả hết được cái phong phú của tình người. Song nếu sự trình bày của tôi về cuộc đời và sự nghiệp của Joliot giúp nhận ra được con người vô cùng nhân ái, vô cùng đôn hậu ấy thì như vậy tôi đã đạt được mục đích của mình”.
Cuốn sách xuất bản năm 1961 nhưng mãi đến năm 1969, tác giả mới có dịp sang thăm Việt Nam và đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp. Hôm đó tác giả đã trực tiếp tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh cuốn sách. Ở trang 5 cuốn sách, tác giả viết lời đề tặng ngày 3/1/1969, bằng bút mực màu tím xanh, tiếng Pháp, tạm dịch là:
“Tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh với lòng tôn trọng rất kính mến và rất chân thành”.
Hà Nội, ngày 3 tháng 1 năm 1969
Ký tên: Bica
Qua thông tin trên cho thấy, cuốn sách có mặt tại nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào tháng 1/1969. Theo cuốn Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, H.2009, tập 10, trang 300, 301 có ghi: 10 giờ 30, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp đoàn đại biểu Phong trào Hoà bình Pháp gồm các ông: Pierre Biquard, giáo sư vật lý- Tổng thư ký Liên đoàn thế giới những người làm công tác khoa học, Uỷ viên Hội đồng toàn quốc Phong trào Hoà bình Pháp; Ăngđrê Xukierơ, Tổng thư ký Phong trào Hoà bình Pháp; Gioóc Anbexrơ, giáo sư, Uỷ viên Ban Thường trực Phong trào Hoà Bình Pháp… Sự kiện này trùng với ngày tác giả viết lời đề tặng sách. Qua đó có thể khẳng định tác giả đã trực tiếp tặng sách Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 3/1/1960 trong buổi Người tiếp đoàn đại biểu Phong trào Hoà bình Pháp tại Phủ Chủ tịch mà lúc đó tác giả trên cương vị là Tổng thư ký Liên đoàn thế giới những người làm công tác khoa học dẫn đầu đoàn sang thăm chính thức Việt Nam. Cuốn sách đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đón nhận và để nó trên bàn làm việc tầng một ngôi nhà sàn cho tới lúc Người đi xa.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến sự phát triển của lĩnh vực khoa học và công nghệ vì Người cho rằng khoa học và công nghệ có ảnh hưởng rất lớn đến sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước. Người không ngừng thu hút, đãi ngộ, chăm lo bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ để phục vụ cho nước nhà. Trong nghiên cứu khoa học, Người chỉ rõ phải có “Nguyên tắc kế thừa” cần phải biết vận dụng một cách sáng tạo thành quả khoa học của các nước tiên tiến, áp dụng phù hợp với thực tiễn của mình, làm sao mang kết quả nghiên cứu khoa học ấy ứng dụng thành công vào thực tiễn. Luôn theo dõi những thành tựu khoa học của các nước trên thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất vui mừng trước những thành công của họ và Người thường xuyên viết bài tuyên truyền cũng như gửi điện chúc mừng những thành công khoa học của các nước bạn. Trong bức điện mừng Liên Xô phóng thành công tên lửa lên mặt trăng, Người viết: “Nhân dân Việt Nam rất lấy làm sung sướng trước những thành công
về hỏa tiễn Liên Xô đã tới mặt trăng. Thành công đó là một thắng lợi mới của nền khoa học Xô Viết...” (1). Sự quan tâm đó còn thể hiện ở việc trong những năm cuối đời của mình tại Phủ Chủ tịch, Người tìm đọc nhiều tài liệu, sách báo viết về vấn đề này như: “Những vụ nổ hạt nhân và những tác động của nó”- tiếng Anh; “Lò phản ứng hạt nhân” - tiếng Nga; “Mặt trời và trái đất, năng lượng nguyên tử là gì? Và nó phục vụ con người như thế nào” - tiếng Nga; “Lần đầu tiên con người bay vào vũ trụ” - tiếng Nga; “Chiều hướng cách mạng kỹ thuật mới sau chiến tranh thư hai và cách mạng kỹ thuật ở Trung Quốc” - tiếng Việt…
Với giá trị và ý nghĩa về ý lịch sử, cuốn sách Frédéric Joliot - Qurie và năng lượng nguyên tử không chỉ góp phần vào việc nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn giúp chúng ta càng hiểu thêm một nhà bác học nổi tiếng, một người chiến sĩ cộng sản - người bạn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của nhân dân Việt Nam đã cống hiến cả cuộc đời mình cho khoa học, cho sự nghiệp hoà bình thế giới. Khi biết tin bà Irene Curi từ trần, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi điện chia buồn đến giáo sư Joliot: “Ngày 19/3/1956, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện tới giáo sư Joliot Cuyri chia buồn về việc phu nhân của giáo sư là giáo sư Irene Curie vừa từ trần”(2). Khi biết tin nhà bác học Pháp Joliot Cuyri từ trần, ngày 15/8/1958 Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện chia buồn tới Viện Hàn lâm nước Pháp và gia quyến nhà bác học. Bức điện có đoạn: “Tôi vô cùng đau đớn nhận được tin giáo sư Giăng Phrêđêrichs Joliot Cuyri, nhà bác học nổi tiếng của Pháp trong Viện Hàn lâm nước Pháp, vừa từ trần. Giáo sư đã hiến tất cả cuộc đời quang vinh của mình cho khoa học,
cho sự nghiệp hòa bình và cho hạnh phúc của nhân loại. Giáo sư mất đi là tổn thất rất lớn không những cho nhân dân Pháp, mà còn cho cả nhân dân toàn thế giới…”(3). Joliot Cuyri mất đi mọi người đều thương tiếc và ngày đám tang ông đã trở thành ngày biểu dương lực lượng quần chúng lớn ở Pari. Tại Luân Đôn, Pao-en, một bác học Anh đã phát biểu rằng:
“Bằng công tác nghiên cứu vật lý của hạt nhân, Joliot đã từng vào hàng ngũ những    nhà bác học lớn nhất của thế giới, và bằng các hoạt động của con người đã chiếm một chỗ xứng đáng cho lịch sử"
Sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, cùng với những tài liệu hiện vật được gìn giữ tại Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh như lúc sinh thời Người, cuốn sách Frédéric Joliot - Curie và năng lượng nguyên tử được trưng bày trên bàn làm việc tầng 1 nhà sàn để phục vụ công tác tuyên truyền, giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh với đồng bào trong nước và bạn bè quốc tế đến thăm nơi ở và làm việc của Người tại Khu Di tích Phủ Chủ tịch
.
Chú thích:
(1). Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia,
H.    1, t.12, tr.281
(2). Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, Nxb Chính trị quốc gia, H.2008, t.6, tr.252
(3). Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2011, t.11, tr.515